مناسبت ها

رسم و رسوم عید نوروز؛ کهنه اما همیشه تازه

رسم و رسوم عید نوروز ما ایرانیان، از اواسط اسفندماه شروع می­‌شوند. یعنی همین که عمو نوروز آن کوله پر از بارش را روی دوش می­‌گذارد و می­‌رود تا به خانه ننه سرما برسد، همین که درخت­ها تکانی می‌­دهند به خودشان تا برای جوانه و برگ آماده شوند، رسوم نوروزی هم سروکله شان پیدا می‌­شود. کاشت سبزه، خانه تکانی، چهارشنبه­ سوری، هفت سین، دید و بازدید و عیدی و حتی سیزده به در!

نوروز و رسم و رسومش آنقدر کهنه و قدیمی است که حرف زدن و نوشتن از آنها کار ساده‌­ای به نظر نمی­‌رسد. هر بار شروع می‌­کنیم به نوشتن از نوروز، یک سمت ذهن را این پر می­‌کند که چه طور حرف تازه‌­ای بزنم؟! اصلا چه طور می­‌شود از موضوع با این قدمت، مطلب تازه و خواندنی نوشت. با این حال رسم و رسوم ایرانیان در عید نوروز آنقدر برای ما عزیزند که می­‌خواهیم آن را از زاویه‌­ای صمیمی‌­تر برای شما تعریف کنیم. وگرنه کدام ما هستیم که مثلا با خانه تکانی و چهارشنبه ­سوری آشنا نباشیم؟!

کاشت سبزه؛ روزهای پر از امید جوانه زدن

کاشت سبزه از آداب رایج برای نوروز

سبزه سفره هفت­ سین با آن طراوت و تازگی‌­اش آن­قدر در باور نوروزی ما پُر رنگ و لعاب است که شاید یکی از مهم­ترین نمادهای نوروز هم محسوب شود. عکس‌­های نوروزی، بیلبوردها، تبلیغات و غیره، همه و همه سبزه را نماد آمدن بهار می‌­دانند. اصلا شاید اگر از کوچکترها بپرسیم چه چیزی شما را یاد نوروز می­‌اندازد، اولین چیزی که به ذهنشان برسد، کاشت سبزه برای نوروز باشد. لذت بلند کردن پارچه نم­دار از روی بذرهایی که مادرها برای هفت­ سین آماده کرده‌­اند را کدام ما می‌­توانیم فراموش کنیم؟! هرچند شاید امروز خیلی از ما سبزه آماده تهیه کنیم. اما لااقل فلسفه سبزه، کاشت و امید را باور داریم.

کاشت سبزه یکی از زیباترین رسم و رسوم عید نوروز از روزگاران دور تا امروز است. باور کنید یا نه، ایرانیان قدیم بیست و پنج روز قبل از نوروز، روی دوازده ستونِ خشتِ خام، غله‌­های متفاوتی (گندم، برنج، جو، عدس، لوبیا، نخود، کنجد، باقلا و … ) می­‌کاشته­‌اند و اگر سبزه‌­ها رویش خوبی داشتند، نتیجه می‌­گرفتند که سال پُر برکتی در راه است. آنها روز ششم نوروز را به عنوان نمادی از برکت و باروری به پخش این سبزه‌­ها در تالارها می‌­گذراندند. هرچند مردم آن روزگار برای سبزه‌­های خودشان جو و ارزن سبز می­‌کردند. اما امروز ما برای انتخاب نوع سبزه، هیچ محدودیتی نداریم. فقط این را بدانید که دهه اول اسفند باید برای سبز کردن بعضی از سبزه‌ها (تخم لیمو یا نارنج) دست به کار شوید و برای سبز کردن عدس و گندم همان ده روز آخر اسفند کافی است.

خانه تکانی یا جاروبندان، رسمی بدون بدن درد!

خانه تکانی سنتی قدیمی قبل از عید

عبارت خانه تکانی شما را یاد چه چیزی می‌­اندازد؟! اگر ذهنیتِ فانتزی شما در لحظه شنیدن، تکان دادن یک خانه بزرگ در دست یک شخصیت انیمیشنی را تداعی نکند، احتمالا اولین حس مشترکتان، تیر کشیدن کمر و ستون فقرات است!!! هرچند در باور ایرانیان خانه تکانی با مفهوم امروزی آن بسیار متفاوت بوده است. یکی از مهم‌ترین رسم و رسوم عید در سال‌های اخیر ایرانیان خانه تکانی است.

به گفته ایران شناسان، گذشتگان ما معتقد بودند که شیاطین، پلیدی و اهریمن‌­ها در گوشه­‌های تاریک و دور از دسترس خانه لانه می­‌کنند، به همین خاطر برای داشتن خانه‌­ای پاک برای لحظه سال نو، باید یک روز قبل تمام خانه جارو شود. آنها در انتهای روز خانه ­تکانی، جاروها را در گوشه خانه می­‌گذاشتند و لباس­‌های مخصوص فصول گرما را بیرون می‌­آوردند. در واقع در میان ایرانیان باستانی که سازندگان رسم و رسوم عید نوروز بوده‌­اند، فرصت خانه ­تکانی از اول دی و بهمن تا لحظه سال تحویل نبوده است! بلکه در یک شبانه روز قبل از نوروز خانواده­‌ها دور هم جمع می­‌شدند و خانه‌­ها را تکان می‌­دادند!

خانه‌ تکانی کمک می­‌کند روحیه کار گروهی میان افراد خانواده هم بیشتر شود. اما تا امروز از خودتان پرسیده‌­اید چرا می‌­گوییم خانه تکانی؟! مثلا چرا نمی­‌گوییم خانه تمیزی؟! خانه تکانیِ باستانی، منحصر به چوب زدن قالی­‌ها، مرتب کردن لباس‌­ها و محل طبخ و گرفتن خاک پشتی­‌ها بوده است. به تصویرش که فکر کنید، تکان را حس می­‌کنید و احتمالا صدای چوب زدن قالی هم به گوشتان می­‌رسد.

چهارشنبه سوری؛ رسمی برای اسپند، آتش، شادی

چهارشنبه سوری در آخرین چهارشنبه سال رسم هر سال نوروزی

جشن سه­ شنبه آخر سال یا چهارشنبه­ سوری هم آنقدر به گوش ما و شما آشناست که وقتی حرفش را هم می­‌زنیم صدای فس ­وفس فشفشه و تق­ تق ترقه را می­‌شنویم. شاید حتی بوی چوب سوخته و حس گرمای آتش هم چاشنی‌­اش شود. سه­ شنبه آخر سال یکی از شادترین رسم و رسوم عید ایرانیان است. در این جشن درست هنگام غروب آتشی بزرگ بر پا می‌­کردند و آن را تا طلوع آفتاب روشن نگاه می­‌داشتند.

پریدن از روی آتش نمادی از دور کردن بیماری­‌ها بوده است. دودکردن اسفند، جاروسوزی، سوزاندن وسایل کهنه، ریختن خاکستر آتش به بیرون خانه و غیره هم اقداماتی در جهت دفع بلا بوده است. اینکه چرا عنصر اصلی این رسم و رسوم عید نوروز آتش است، به اعتقاد ایرانیان باستان برمی­‌گردد. آنها آتش­‌افروزی را نمادی از بیرون کردن عناصر منفی می‌­دانستند. البته در متون تاریخی اشاره دقیقی به عبارت چهارشنبه سوری نشده اما جشن آتش درست شش روز قبل از نوروز برگزار می‌­شده است.

مردم در این جشن باشکوه کوزه‌­های سفالی خود را از بالای بام به پایین پرت می­‌کردند و کوزه‌­ای جدید را برای خودشان جایگزین می­‌کردند. آنها باور داشتند که بلاهای سال قبل با شکستن کوزه از بین می­‌رود. مادرها کنار تنور نان می­‌بستند و با آجیل و شیرینی از دیگران پذیرایی می­‌کردند.

یکی از رسم و رسوم عید که از گذشته برجای مانده، قاشق‌زنی است. در این رسم، کوچکترها برای به دست آوردن تنقلات بیشتر پارچه بر سر برای قاشق‌­زنی راه می­‌افتادند در کوچه‌­ها و دختران جوان فالگوش نیت­‌های خود می‌­ایستادند. هر چند امروزه ممکن است بسیاری از این کارها در شهرهای بزرگ ایران طرفدار نداشته باشد، اما هنوز هم دور هم جمع شدن سه ­شنبه آخر سال و پریدن از روی آتش، لذتی است که از دستش نمی­‌دهیم.

بیشتر بخوانید: رسم‌ های عجیب ایرانی ها

هفت سین؛ سفره­ای سرشار از امید

چیدن هفت سین در طول عید نوروز

عدد هفت شما را یاد چه چیزی می­‌اندازد؟! هفت رنگِ رنگین‌کمان؟! هفت اقلیم؟! هفت شهر عشق که عطار گشته بود؟! هفت خوان رستم؟! راستش را بخواهید عدد هفت در زبان باستانی «امرداد» نام دارد. امرداد معنای جاودانگی و بی‌­مرگی دارد. اطلاعات تاریخی به ما می­‌گوید که عدد هفت برای ایرانیان قدیم، عددی مقدس بوده است.

محققان دلیل اصلی این مطلب را علاقه مردم به علم نجوم می‌­دانند. چراکه سیاره و ستاره­‌های هفتگانه در زندگی آنها تاثیر داشتند. راستش را بخواهید نظریات متفاوتی درباره هفت سین وجود دارد. عده‌­ای می­‌گویند قبل از حضور هفت سین در زندگی ایرانیان هفت شین و قبل­تر هفت چین وجود داشته است. دانشنامه ایرانیکا هم تاریخ این رسم و رسوم عید نوروز را مبهم می‌­داند. بعضی از محققان به هفت «سینی» (طبق) پر از خوراکی اشاره کرده‌­اند یا اصل را «هفت‌چین» به معنی هفت چیدنی دانسته­‌اند.

عده اندکی هم به هفت میم معتقد هستند که شامل مرغ، ماهی، ماست، مویز و… بوده است. باور کنید یا نه تمامی جشن­‌های باستانی ایرانی با چینش خوان(سفره) همراه بوده است. سفره­‌ای که از انواع خوراکی‌­ها و نمادها پر می­‌شد. خوراکی­‌ها و نمادهایی که هر کدام نشانی از یک باور بودند. شاید سفره هفت­ سین آشناترین این خوان‌­ها برای ما باشد. هفت سین باستانی درست چند ساعت قبل از رسیدن به لحظه سال نو چیده می‌­شده است. هفت سین امروزی ما نیز نمادهای مهمی دارد:

  • سنجد نماد فرزانگی و زایش
  • سبزه نماد زندگی و شادابی
  • سمنو نماد همبستگی
  • سماق نشان صبر
  • سرکه سمبل پذیرش ناملایمات
  • سیر نشانی از سلامتی
  • تخم‌مرغ‌های رنگی نماد زایش
  • سکه نماد رزق و روزی
  • آینه نماد روشنایی
  • شمع یا آتشدان مظهر روشنایی

دید و بازدید در عید نوروز
یکی از رسم و رسوم عید برای ایرانیان، دید و بازدید است. این کار در فرهنگ اسلام نیز بسیار ارزشمند می‌باشد. در اسلام تاکید شده کسی که مومنی را زیارت کند، گویا خدا را در عرش زیارت کرده و کسی که در راه دیدن مومن به مشکلی برخورد کند خدا هفتاد مشکل از او را برطرف می کند. ایرانیان در روزهای اول سال نو، به دیدار بزرگ‌ترهای خود می‌روند و از احوال هم جویا می‌شوند. در این روزها اغلب مردم ایران سعی می‌کنند کدورت‌ها را کنار گذاشته و به دید و بازدید اقوام و آشنایان بروند.

همچنین در این دید و بازدید، بزرگ‌ترها به کوچک‌ترها هدیه‌ای مانند اسکناس نو یا تخم‌مرغ رنگی به عنوان عیدی می‌دهند.

نو پوشی یا تمیز پوشی

یکی دیگر از رسم و رسوم عید نوروز نوپوشی است. ایرانیان در روزهای پیش از سال نو لباس‌های نو خریداری می‌کنند و در زمان تحویل سال، لباس تمیز یا نو به تن می‌کنند.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا