گورستان ظهیرالدوله یکی از گورستان‌های تاریخی شمال تهران در محله دربند و آرامگاه ۵۸۱ تن از مشاهیر هنر، موسیقی و ادبیات ایران است. این آرامستان با وسعت حدود ۴۳۰۰ مترمربع در سال ۱۳۷۷ با شماره ۲۰۰۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و چهره‌هایی مانند فروغ فرخزاد، ملک‌الشعرای بهار و قمرالملوک وزیری را در خود جای داده است. برای آشنایی با آدرس، مسیرهای دسترسی، ساعت بازدید، شرایط ورود و اطلاع از مزار مشاهیر گورستان تا انتها همراه ما باشید.
گورستان ظهیرالدوله و مسیرهای دسترسی به آن
گورستان ظهیرالدوله، آرامستان تاریخی در منطقه ۱ شهرداری تهران و حدفاصل تجریش و امامزاده قاسم است که نزدیک‌ترین ایستگاه مترو برای دسترسی به آن، ایستگاه تجریش در خط ۱ متروی تهران است و از ایستگاه تا آرامستان، حدود ۲۰ دقیقه پیاده‌روی گزارش شده است. دسترسی به این گورستان از سه طریق امکانپذیر است:
ساعات و شرایط بازدید از گورستان ظهیرالدوله
بازدید از قبرستان ظهیرالدوله، فقط روزهای پنجشنبه انجام می‌شود و ورود برای بازدیدکنندگان رایگان است. ساعت مراجعه به‌صورت جداگانه برای خانمها از ۱۰ تا ۱۲:۳۰ و برای آقایان از ۱۳:۳۰ تا ۱۶ تعیین شده و امکان بازدید همزمان وجود ندارد.
اگر قصد بازدید از این آرامستان را دارید، بهتر است برای جلوگیری از اتلاف وقت، برنامه خود را دقیقاً براساس ساعت تعیین‌شده تنظیم کنید، زیرا مراجعه و بازدید از مجموعه، خارج از این بازه‌ها امکانپذیر نیست.
دفن در این گورستان از دههٔ ۱۳۴۰ محدود و سپس عملاً متوقف شد. آخرین تدفین‌های مورد استناد به سال‌های ۱۳۵۶ (فروغ خواجهنوری) و نهایتاً ۱۳۵۸ (علی نشاط) بازمی‌گردد. با توجه به اینکه بازدید از گورستان ظهیرالدوله محدود به روزهای پنجشنبه و ساعات مشخص تفکیک‌شده است، اگر مسافر پایتخت هستید و قصد سفر به تهران را برای آخر هفته دارید، اجاره خانه در تهران روزانه گزینه‌ای اقتصادی و انعطاف‌پذیر است که به شما امکان می‌دهد با نگاهی به لیست جاهای دیدنی تهران، بدون اتلاف وقت در گره‌های ترافیکی پایتخت از این اماکن دیدن کنید.
اگر برای اولین بار می‌روید…
امکان بازدید خانوادگی (آقایان و خانمها) وجود ندارد و صرفاً در ساعات مشخص انجام می‌شود. پس بهتر است پیش از حرکت، زمان مراجعه خود را دقیق انتخاب کنید تا پشت در منتظر نمانید.
ظهیرالدوله کیست؟
علی‌خان ظهیرالدوله، با نام کامل میرزا علی‌خان دولوی قاجار و لقب عرفانی صفاعلی‌شاه، از رجال دوره قاجار و از چهرههای مرتبط با تصوف و فرهنگ آن دوره بود. او در سال ۱۲۸۱ قمری، برابر با ۱۲۴۳ شمسی (۱۸۶۴ میلادی) در شهر شیراز متولد شد و در سال ۱۳۰۳ شمسی درگذشت و در گورستان عمومی، میان تجریش و امامزاده قاسم به خاک سپرده شد.
ظهیرالدوله در ۱۶سالگی با فروغ‌الدوله، دختر ناصرالدین‌شاه قاجار ازدواج کرد. او بعدها در دربار قاجار سِمت‌های مختلفی داشت و به صفیعلیشاه پیوست؛ پس از مرگ صفیعلیشاه هم در جایگاه جانشین او قرار گرفت.
ظهیرالدوله در ۱۳۱۷ قمری، انجمن اخوت را با حضور ۱۱۰ عضو سازمان داد. این انجمن تحت‌تأثیر اندیشه‌های صفیعلیشاه فعالیت می‌کرد و بر مفاهیمی مانند برادری و مساوات تأکید داشت. دو تبرزین متقاطع، کشکول و تسبیح از عناصر اصلی نشان انجمن بودند و حرف «ص» هم به صفا، لقب عرفانی ظهیرالدوله، اشاره داشت.
محل امروزی گورستان ظهیرالدوله در ابتدا یک گورستان عمومی قدیمی بود و بعدها خانقاه ظهیرالدوله هم به این محدوده منتقل شد. پس از مرگ ظهیرالدوله در ۱۳۰۳ و دفن او در این محل، مریدانش آن را به نام او خواندند. سپس انجمن اخوت گورستان عمومی را محصور کرد و محل به آرامگاهی نیمه‌خصوصی تبدیل شد؛ به‌تدریج هنرمندان، سیاستمداران و چهرههای فرهنگی هم با اجازه انجمن در آن دفن شدند.
از سال ۱۳۴۰ دفن در این مجموعه ممنوع شد؛ بااین‌حال، در دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ موارد محدودی با مجوز خاص انجام گرفت و آخرین تدفین‌ها، مربوط به اواخر دهه ۱۳۵۰ است.
معماری و حال‌وهوای آرامستان ظهیرالدوله
با ورود به کوچه ظهیرالدوله و عبور از درِ ورودی که با شیشه‌های رنگی و نشان انجمن اخوت تزئین شده، هیاهوی تهران یکباره قطع می‌شود. معماری این آرامستان، ترکیبی از سادگی، هنر ایرانی و طبیعت است. در بخش‌هایی از محوطه، طاق‌هایی با کاشی‌کاری‌های فیروزه‌ای اصیل به چشم می‌خورد که سایه‌بان مزار برخی از بزرگان شده است.
حضور درختان کهنسال چنار، ارغوان و کاج در هم‌تنیده، در کنار سنگ‌قبرهایی که با خطوط کوفی و نستعلیق به زیبایی تراش خورده‌اند، فضایی رازآلود، ساکت و پر از احترام را خلق کرده است. اینجا فقط یک گورستان نیست، بلکه موزه‌ای روباز از هنر سنگ‌تراشی و تاریخ معاصر است. از این رو بی‌غرض نیست که بسیاری علاقه‌مندان به هنر سنگ‌تراشی، نام آرامستان ظهیرالدوله را در لیست بهترین موزه‌های تهران جای داده‌اند.
چه کسانی در گورستان ظهیرالدوله دفن شدهاند؟
قبرستان ظهیرالدوله محل دفن ۵۸۱ نفر از چهرههای شناخته‌شده و اعضای انجمن اخوت است. در میان مدفونان، شاعران، موسیقی‌دانان، نویسندگان، روزنامه‌نگاران، سیاستمداران و رجال نظامی دیده می‌شوند. چیزی که به اشتباه میان عموم مردم تصور می‌شود اینکه اساتیدی چون غلامحسین بنان یا حسین قوامی در این آرامستان آرمیده‌اند، درحالی‌که مزار این عزیزان در امامزاده طاهر کرج قرار دارد.
ظهیرالدوله منحصراً میزبان چهرههای خاص هنری و سیاسی است که با مجوزهای محدود در اینجا به خاک سپرده شدهاند. از مهم‌ترین مشاهیر مدفون در گورستان ظهیرالدوله، می‌توان به نام‌های زیر اشاره کرد:
- فروغ فرخزاد (شاعر معاصر)؛
- محمدتقی بهار (ملک‌الشعرا)؛
- ایرج میرزا (شاعر مشروطه)؛
- قمرالملوک وزیری (خواننده)؛
- ابوالحسن صبا و مرتضی محجوبی (اساتید موسیقی).
در جدول زیر، شماری از مشهورترین مدفونان را در این گورستان معرفی کرده‌ایم.
| نام | سال درگذشت | حوزه | ویژگی مزار |
| علی‌خان ظهیرالدوله (صفا علی) | ۱۳۰۳ | سیاست / دوره قاجار | مؤسس آرامگاه؛ سنگ مزار با کتیبهٔ «آرامگاه صفا ظهیرالدوله صفاعلی ۱۳۱۷ ه.ق». |
| ایرج میرزا | ۱۳۰۴ | شاعر و ادیب | مزار هرمی‌شکل؛ بنای جدید مزار در سال ۱۳۵۳ ساخته شد. |
| غلامحسین درویش‌خان | ۱۳۰۵ | موسیقی‌دان | از نخستین هنرمندان مدفون پس از ظهیرالدوله. سنگ مزار مشخص و مستقل در میان مزارهای قدیمی گورستان. |
| حبیب سماعی | ۱۳۲۵ | موسیقی‌دان، نوازنده سنتور، از چهرههای مهم موسیقی سنتی | مزارش در مجموعه سنگ‌قبرهای موسیقی‌دانان ظهیرالدوله قرار دارد. |
| محمد مسعود | ۱۳۲۶ | روزنامه‌نگار، سیاستمدار و مدیر روزنامهٔ «مرد امروز». | مزار او در محفظه‌ای شیشه‌ای قرار دارد و بنا به گفته برخی منابع آسیب دیده است. |
| محمدتقی بهار (ملک‌الشعرا) | ۱۳۳۰ | شاعر، ادیب و روزنامه‌نگار | آرامگاهش دارای ساختاری چهارستونه و سقف‌دار است. |
| رضا محجوبی | ۱۳۳۳ | نوازنده ویولن و آهنگساز | سنگ مزار ساده با نام و مشخصات او |
| حسین طاهرزاده | ۱۳۳۴ | خواننده | سنگ‌مزارش در بخش موسیقی‌دانان گورستان قرار دارد. |
| ابوالحسن صبا | ۱۳۳۶ | موسیقی‌دان | مزار او در بخش مجاور آرامستان اصلی قرار دارد. |
| داریوش رفیعی | ۱۳۳۷ | خواننده | سنگ مزار او در کنار سنگ مزار بدرالسادات رفیعی قرار دارد. |
| قمرالملوک وزیری | ۱۳۳۸ | خواننده (از مهم‌ترین چهرههای آواز زنان ایران و نخستین خوانندهٔ زن بدون حجاب) | بر سنگ مزار او ابیاتی از تصنیف «آتش دل» حک شده است. |
| حسین صبا | ۱۳۳۸ | نوازنده سنتور و از استادان موسیقی ایرانی | نقش دو کتاب بر بالای سنگ قبر |
| مرتضی محجوبی | ۱۳۴۴ | نوازنده و آهنگساز | در قسمت بالای سنگ مزار، طرح پیانو و کلید سل دیده می‌شود و واژه «افسوس» نیز بر آن حک شده است. |
| روح‌الله خالقی | ۱۳۴۴ | آهنگساز و موسیقی‌دان | مزار در حصار فلزی و در کنار یک گلدان فلزی قرار گرفته است. |
| فروغ فرخزاد | ۱۳۴۵ | شاعر و فیلم‌ساز | سنگ مزارش سفیدرنگ است و بخشی از شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» روی آن حک شده است. |
| حسین یاحقی | ۱۳۴۷ | نوازنده و آهنگساز (از استادان ویولن ایرانی) | سنگ‌مزارش در میان مزارهای موسیقی‌دانان ظهیرالدوله قرار دارد. |
| رهی معیری | ۱۳۴۷ | شاعر و ترانه‌سرا | مزار درون طاقی با سقف کاشی‌کاری‌شده و شش ستون موج‌دار قرار دارد. این طاق، قبر رهی و سرهنگ حسنعلی معیری را دربرمی‌گیرد. |
| حسن تقی‌زاده | ۱۳۴۸ | سیاستمدار و روزنامه‌نگار | سنگ مزار آسیب‌دیده و کم‌خوانا گزارش شده است. |
| جهانبخت توفیق | ۱۳۴۹ | ورزشکار / کشتی‌گیر (قهرمان کشتی جهان) | سنگ مزاری ساده و در حال خرابی |
| حسین تهرانی | ۱۳۵۲ | نوازنده تنبک (از چهرههای برجسته موسیقی سنتی) | سنگ‌مزارش در میان مجموعه مزارهای ظهیرالدوله قرار دارد. |
| نورعلی برومند | ۱۳۵۵ | موسیقی‌دان و ردیف‌دان | مزارش در آرامگاه خانواده برومند قرار دارد. |
| فضائل تدین | ۱۳۵۵ | نظامی | سنگ مزار نسبتاً مجلل با عبارت «بلند آسمان جایگاه من است» و شرح سِمت و تاریخ درگذشت او. |
| علی نشاط | ۱۳۵۸ | نظامی | آخرین فردی که در منابع معتبرتر به‌عنوان مدفون نهایی در ظهیرالدوله معرفی شده است. |
| محمدحسین لقمان‌ادهم | ۱۳۲۹ | پزشکی (بنیان‌گذار انستیتو پاستور) | مقبره خانوادگی با طراحی کلاسیک در ابتدای آرامگاه قرار دارد. |
قبر مرتضی محجوبی کجاست؟
از دیگر نام‌آوران دفنشده در این گورستان، می‌توان به مرتضی محجوبی، نوازنده پیانو، آهنگساز و از بنیان‌گذاران موسیقی ملی ایران، اشاره کرد. او در سال ۱۳۴۴ در سن ۶۶ سالگی درگذشت. چیزی که باعث می‌شود بتوانید مزار او را از سایر قبور موجود در آرامستان ظهیرالدوله تشخیص دهید، سنگی به‌شکل پیانو است که روی آن نقش کلید سل و واژه «افسوس» حک شده و در قسمت بالای سنگ مزار قرار گرفته است.
قبر ملک‌الشعرای بهار کجاست؟
یکی از افراد سرشناس دفنشده در گورستان ظهیرالدوله ملک‌الشعرای بهار است. او در ۱ اردیبهشت ۱۳۳۰ درگذشت و روز بعد، پس از تشییع از مسجد سپهسالار، در ظهیرالدوله دفن شد. مزار او در بخش مرکزی و نسبتاً جلوی دید قرار دارد و با چهار ستون و سقف از دیگر قبور متمایز شده است.
قبر قمرالملوک وزیری کجاست؟
قمرالملوک وزیری، خواننده سنتی و از پیشگامان حضور زنان در عرصهٔ موسیقی حرفه‌ای ایران، از دیگر چهرههای سرشناسی است که در ظهیرالدوله دفن شده است. او پیش از مرگ خواسته بود در کنار دوستان هنرمندش، از جمله ایرج میرزا، درویش‌خان و ملک‌الشعرای بهار، دفن شود.
همچنین، در وصیت‌نامه‌اش درخواست کرده بود که در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شود. با وجود این خواسته، مراسم تشییع او بسیار غریبانه برگزار شد و تنها عده‌ای اندک از هنرمندان، از جمله مرتضی نی‌داوود، حسین تهرانی، بدیع‌زاده و ذبیحی در خاکسپاری‌اش شرکت کردند. پس از انتقال پیکر قمر به ظهیرالدوله هم با دفن او در این گورستان مخالفت شد و در نهایت، با وساطت تیمور بختیار، مجوز دفن قمر در ظهیرالدوله صادر شد.
قبر ایرج میرزا کجاست؟
ایرج میرزا به‌همراه درویش‌خان، از نخستین هنرمندان نامداری بود که پس از خودِ ظهیرالدوله در این گورستان به خاک سپرده شد. سنگ مزار او از گرانیت خاکستری تیره و به‌صورت مربع است که سطح رویی آن چهارضلعی برآمده دارد و هرمی‌شکل است و ساخت آن به انجمن آثار ملی در سال ۱۳۵۳ نسبت داده می‌شود. ابیاتی از خود ایرج میرزا بر سنگ مزار حک شده است؛ از جمله این بیت مشهور:
«این که خفته است در این خاک منم / ایرجم، ایرج شیرین‌سخنم / مدفن عشق جهان است اینجا / یک جهان عشق نهان است اینجا.»
اقامتگاه‌های تهران
قبر فروغ فرخزاد کجاست؟
قبر فروغ فرخزاد در بخش مشاهیر ادبی گورستان ظهیرالدوله، در محدوده‌ای نزدیک به مزار رهی معیری و ایرج میرزا قرار دارد. فروغ در بهمن ۱۳۴۵ درگذشت و با وجود ممنوعیت دفن عمومی در ظهیرالدوله، با اجازه ویژه انجمن اخوت در این آرامستان دفن شد.
مشخصه خاص مزار او که آن را از سایرین متفاوت می‌کند، سنگ سفید آن است که بخشی از شعر «ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد» روی آن حک شده است. این ویژگی باعث شده تا پیدا کردن مزار فروغ در میان قبرهای قدیمی مجموعه نسبتاً آسان باشد.
برای یک بازدید کوتاه برنامه داشته باشید
ظهیرالدوله آرامستانی کوچک اما پر از نام‌های آشناست؛ بنابراین بهتر است پیش از ورود، مزار چهره‌هایی را که می‌خواهید ببینید مشخص کنید تا زمان بازدیدتان را بهتر مدیریت کنید.
اسرار گورستان ظهیرالدوله
ظهیرالدوله داستان‌های ناگفته زیادی دارد. یکی از این داستان‌ها، نقش کشکول و تبرزین روی شماری از سنگ‌قبرها است. این نشانه‌ها به پیوند گورستان با انجمن اخوت و جریان درویشی صفیعلیشاه مربوط هستند و هویت عرفانی بخشی از مدفونان را نشان می‌دهند. همچنین، حرف «ص» که در کنار این نمادها دیده می‌شود به صفا، لقب عرفانی علی‌خان ظهیرالدوله، اشاره دارد.
یکی دیگر از اسرار ظهیرالدوله، داستان درخت داغداغان است. پس از درگذشت علی‌خان ظهیرالدوله در سال ۱۳۰۳، او در گورستان قدیمی میان تجریش و امامزاده قاسم، زیر درختی به نام داغداغان که ظهیرالدوله در دوران زندگی خود اغلب در سایه آن می‌نشست، به خاک سپرده شد. پس از دفن او، انجمن اخوت محوطه را محصور کرد و آرامگاه به نام ظهیرالدوله شناخته شد.
درباره این موضوع که چه کسی آخرین مدفون ظهیرالدوله بود، روایت واحدی وجود ندارد. برخی منابع، فروغ خواجهنوری ملقب به همایونفر را که در سال ۱۳۵۶ در ظهیرالدوله به خاک سپرده شد، آخرین فرد مدفون میدانند. در مقابل، منابع دیگری سرلشکر علی نشاط را آخرین مدفون معرفی و سال دفن او را ۱۳۵۸ ذکر می‌کنند. این روایت‌های چندگانه، خود به یکی دیگر از اسرار ظهیرالدوله تبدیل شده است.
شاید برای شما جالب باشد بدانید درویش رضا آخرین متولی گورستان ظهیرالدوله معرفی‌شده از سوی انجمن اخوت بود. او پس از سیل تجریش در سال ۱۳۶۶ دچار سکته شد و درگذشت. پس از مرگ او، همسر و خانواده‌اش نگهداری از گورستان را ادامه دادند.
یکی دیگر از داستان‌های ظهیرالدوله، دفن نکردن گلپا در این گورستان با وجود وصیت او بود. اکبر گلپایگانی، مشهور به گلپا، از خوانندگان و پیشگامان موسیقی دستگاهی و کلاسیک ایران، پیش از مرگش وصیت کرده بود در گورستان ظهیرالدوله و در نزدیکی مزار مرتضی محجوبی دفن شود. بااین‌حال، پس از درگذشت او در سال ۱۴۰۲، اجازه دفن در ظهیرالدوله صادر نشد و پیکرش در قطعه هنرمندان بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
برای ادامه سفر
نمادشناسی سنگ‌قبرها در ظهیرالدوله
برخی از سنگ‌قبرهای گورستان ظهیرالدوله، بازتابی از زندگی و حرفه متوفیان هستند. به‌همین‌دلیل، در این گورستان می‌توانید در کنار سنگ‌های ساده، نمونه‌هایی با فرم‌ها و رنگ‌های متفاوت ببینید. برخی از سنگ‌قبرهای شاخص، عبارتند از:
- مرتضی محجوبی (پیانو): سنگ نصب‌شده بر بالای مزار مرتضی محجوبی، دقیقاً به‌شکل یک پیانو با کلیدهای برجسته تراشیده شده تا نشان‌دهنده حرفه او به‌عنوان نوازنده و آهنگساز باشد؛
- حسین صبا (دو کتاب): روی مزار حسین صبا طرح دو کتاب حک شده که به آثار مکتوب و فعالیت‌های فرهنگی او اشاره دارد؛
- ایرج میرزا (آرامگاه هرمی): مزار ایرج میرزا فرم متفاوتی دارد و به‌شکل هرمی طراحی شده است. بنای فعلی آرامگاه او در سال ۱۳۵۳ به دست انجمن آثار ملی ساخته شد و به‌همین‌دلیل، شکل آن با بسیاری از سنگ‌قبرهای معمول گورستان متفاوت است.
- دراوایش صفیعلیشاه (کشکول و تبرزین): این نماد متعلق به دراویش صفیعلیشاه و انجمن اخوت است و روی سنگ‌قبر بسیاری از اعضای قدیمی گورستان حک شده است.
در کنار این نمادها، نمونه‌هایی از سنگ‌های ایستاده و خوابیده، سنگ‌های فیروزه‌ای و کتیبه‌هایی با خط کوفی هم دیده می‌شود. تنوع سنگ‌ها در ظهیرالدوله، بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی این آرامستان را بازتاب می‌دهد.
جاذبه‌های اطراف گورستان ظهیرالدوله
شما می‌توانید پس از بازدید از ظهیرالدوله، نگاهی به لیست مراکز تفریحی تهران بیندازید و از آن‌ها هم بازدید کنید. در این بخش، ۳ تا از جاذبه‌های اطراف گورستان ظهیرالدوله را که در فاصله نسبتاْ کمی از آن قرار دارند، معرفی می‌کنیم:
- خانه موزه سیمین و جلال: این خانه که در لیست خانه های تاریخی تهران جای دارد، محل زندگی سیمین دانشور و جلال آل‌احمد بوده و حدود ۱.۷ کیلومتر با گورستان ظهیرالدوله فاصله دارد. خانه سیمین و جلال امروزه به موزه تبدیل شده است.
- خانه نیما یوشیج: این خانه تاریخی در محله دزاشیب و نزدیک خانه سیمین و جلال قرار دارد و کمتر از ۲ کیلومتر با ظهیرالدوله فاصله دارد؛ خانه نیما در سال ۱۳۸۰ در فهرست آثار ملی ثبت شد.
- امامزاده صالح و بازار تجریش: این دو مکان در مجاورت میدان تجریش قرار گرفته‌اند و کمتر از ۱ کیلومتر با گورستان ظهیرالدوله فاصله دارند؛ امامزاده صالح در کنار بازار تجریش واقع شده است؛ بازار کوچکی که از شیر مرغ تا جان آدمیزاد در آن پیدا می‌شود. فقط کافی است با بازار تجریش بیشتر آشنا باشید تا بتوانید هر چیزی که می‌خواهید، به‌راحتی پیدا کنید.
- مجموعه تاریخی و فرهنگی سعدآباد: با فاصله کوتاهی از میدان تجریش، می‌توانید به کاخ سعدآباد بروید. موزه هنرهای زیبا در این مجموعه، با معماری کلاسیک خود یکی از بهترین مقاصد برای تکمیل یک روز فرهنگی پس از بازدید از ظهیرالدوله است. با خواندن درباره کاخ سعد آباد، می‌توانید پیش از بازدید از این بنا، اطلاعات خود را تکمیل‌تر کنید
- سورتمه تهران: اگر پس از یک گشت‌گذار تاریخی به‌دنبال کمی هیجان هستید، سورتمه کوهستانی تهران در محدوده گلاب‌دره و دربند، با چشم‌اندازی بی‌نظیر از پایتخت در فاصله بسیار نزدیکی از آرامستان قرار دارد.
گشت‌وگذار در محله‌های قدیمی شمیران و بازدید از جاذبه‌های مختلف پایتخت به زمان کافی و برنامه‌ریزی دقیق نیاز دارد. اگر از شهرهای دیگر به پایتخت سفر می‌کنید، بررسی گزینه‌های اجاره اقامتگاه در تهران به شما این امکان را می‌دهد تا محل سکونت خود را در نزدیکی منطقه ۱ یا خطوط مترو انتخاب کنید و بدون درگیر شدن در ترافیک سنگین شهری، به تمام جاذبه‌های تاریخی شمال تهران دسترسی داشته باشید.
آیا ظهیرالدوله همان پرلاشز ایران است؟
ظهیرالدوله را می‌توان از نظر حضور چهرههای شاخص هنر و ادب با پرلاشز پاریس مقایسه کرد؛ اما این دو از نظر مقیاس و ساختار یکسان نیستند. هر دو آرامگاه محل دفن شماری از شاعران، نویسندگان، موسیقی‌دانان و دیگر شخصیت‌های شناخته‌شده‌اند؛ با این حال، پرلاشز یک گورستان بزرگ شهری با حدود ۴۴ هکتار وسعت و نزدیک به ۷۰ هزار قبر است، درحالی‌که ظهیرالدوله آرامگاهی بسیار کوچک‌تر و محدودتر است. در جدول زیر می‌توانید تفاوت‌های این دو گورستان را از جنبه‌های مختلف مشاهده کنید:
| معیار | گورستان ظهیرالدوله | پرلاشز پاریس |
| مقیاس | آرامگاهی کوچک و محدود در شمیران؛ مساحت امروزی آن حدود ۲۵۰۰ مترمربع گزارش شده است. | حدود ۴۳ هکتار و نزدیک به ۷۰ هزار مدفن. |
| تاریخ شکل‌گیری | گورستان قدیمی بود و پس از دفن ظهیرالدوله در ۱۳۰۳ش و شکل‌گیری ارتباط آن با انجمن اخوت، به آرامگاهی شناخته‌شده برای چهرههای مختلف تبدیل شد. | در سال ۱۸۰۴ افتتاح شد و از ابتدا به‌عنوان یکی از گورستان‌های بزرگ جدید پاریس طراحی شد. |
| ساختار | آرامگاهی کوچک با سابقه خانقاهی و پیوند تاریخی با انجمن اخوت. | گورستان شهری بزرگ با طراحی باغ‌مانند، خیابان‌ها، مقبره‌ها و بناهای یادبود متعدد. |
| ویژگی مزارها | برخی سنگ‌قبرها با هویت یا حرفه متوفی ارتباط دارند؛ مانند طرح پیانو برای مرتضی محجوبی و دو کتاب برای حسین صبا. | تنوع معماری و بناهای یادبود در مقیاسی بسیار گسترده‌تر دیده می‌شود. |
سخن پایانی
بازدید از گورستان ظهیرالدوله و قدم زدن در میان مزارهای نامدارانی چون فروغ فرخزاد، ملک‌الشعرای بهار و قمرالملوک وزیری، تجربه‌ای متمایز از تهرانگردی را برای شما می‌سازد. فراموش نکنید بازدید از این مجموعه نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است؛ پس با درنظرگرفتن محدودیت‌های بازدید و ساعات دقیق تفکیک جنسیتی، مسیر خود را به‌سمت شمیران تنظیم کنید.
برای داشتن برنامه‌ریزی راحت‌تر در سفر به پایتخت و دسترسی سریع به جاذبه‌های شمال شهر، می‌توانید از خدمات اتاقک استفاده کنید. همین حالا پلتفرم اتاقک را بررسی کنید و پیش از سفر، اقامتگاهی مناسب با بودجه و سلیقه خود در نزدیکی محله تجریش و شمیرانات یا هر مکان دیگری که تمایل دارید، رزرو کنید تا بتوانید با خیال آسوده روی برنامه‌ریزی‌های تهرانگردی خود تمرکز کنید.
ساعت بازدید از گورستان ظهیرالدوله چه موقع است؟
بازدید فقط در روزهای پنجشنبه امکانپذیر است. ساعات بازدید برای خانمها ۱۰:۰۰ تا ۱۲:۳۰ و برای آقایان ۱۳:۳۰ تا ۱۶:۰۰ است و امکان بازدید همزمان وجود ندارد.
هزینه ورودی گورستان ظهیرالدوله چقدر است؟
ورود به این گورستان کاملاً رایگان است. ازآنجاکه از سال ۱۳۵۸ دفن جدیدی صورت نمی‌گیرد، قبری برای فروش با قیمت مشخص وجود ندارد.
چه کسانی در گورستان ظهیرالدوله دفن شدهاند؟
چهرههای شاخصی مانند فروغ فرخزاد (شاعر)، محمدتقی بهار (شاعر)، قمرالملوک وزیری (خواننده)، مرتضی محجوبی (نوازنده)، ابوالحسن صبا و ایرج میرزا در این گورستان به خاک سپرده شدهاند.
آخرین فرد دفنشده در گورستان ظهیرالدوله کیست؟
در این باره اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی منابع فروغ خواجهنوری (درگذشته ۱۳۵۶) و برخی دیگر سرلشکر علی نشاط (درگذشته ۱۳۵۸) را آخرین فرد مدفون میدانند.
علت تفکیک جنسیتی در بازدید از گورستان ظهیرالدوله چیست؟
هیچ توضیح رسمی و دقیقی درباره مبنای این مقررات ارائه نشده است.
گورستان ظهیرالدوله با شماره چند ثبت ملی شده است؟
این گورستان با وسعت ۴۳۰۰ متر مربع، در سال ۱۳۷۷ با شماره ۲۰۰۱ توسط سازمان میراث فرهنگی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
آیا گورستان ظهیرالدوله شبیه گورستان پرلاشز فرانسه است؟
هر دو آرامگاه مدفن مشاهیر هنر و ادب هستند؛ اما ظهیرالدوله بسیار کوچک‌تر است و وجود نمادهای انجمن اخوت و سنگ‌قبرهای متناسب با حرفه افراد، آن را از پرلاشز متمایز می‌کند.
یک دیدگاه
قبرستان هم تفکیک جنسیتی داره آخه؟