عمارت دهدشتی بوشهر، بنای چهارطبقه قاجاری در محله کوتی است که امروزه موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس را در خود جای داده و بازدید از آن رایگان است. این عمارت با معماری بومی جنوب، شیشههای رنگی، گچ‌بری و مقرنس‌کاری، یکی از جاذبه‌های مهم بافت تاریخی بوشهر محسوب میشود. برای آشنایی با تاریخچه، معماری، موزه، ساعت بازدید و جاذبه‌های اطراف عمارت دهدشتی تا انتها همراه ما باشید.
عمارت دهدشتی کجاست؟
عمارت دهدشتی در محله کوتی، یکی از قدیمی‌ترین محله‌های بندر بوشهر قرار دارد. برای رسیدن به بنا کافی است خودتان را به محدوده مسجد امام یا بانک مسکن برسانید؛ از آنجا عمارت در چند قدمی شماست. کوچه‌های باریک، دیوارهای سنگ مرجانی و خانههای سفیدرنگ اطراف بنا، این مسیر را به یکی از بخش‌های جذاب پیاده‌گردی در بافت تاریخی بوشهر تبدیل کرده‌اند.
اگر برای اولین بار است که به این شهر سفر می‌کنید، قبل از برنامه‌ریزی برای بازدید از عمارت، بد نیست با موقعیت شهر، آب‌وهوا و مسیرهای دسترسی آن بیشتر آشنا شوید؛ در راهنمای سفر به بوشهر می‌توانید اطلاعات بیشتری درباره موقعیت این شهر و راه‌های سفر به آن پیدا کنید.
تاریخچه عمارت دهدشتی
حاج غلامحسین دهدشتی، تاجر روغن اهل دهدشت کهگیلویه، این عمارت را در دوره قاجار ساخت. او که در تجارت دریایی با شرکت‌های بریتانیایی، هندی و آلمانی فعالیت داشت، این بنا را پایگاه تجارت خود قرار داد و به‌همین دلیل این بنا با نام «عمارت روغنی بوشهر» نیز شناخته میشود.
اهمیت تجاری این خاندان با کشف اسناد مالی با قدمت ۲۰۰ سال اثبات شد؛ اسنادی که بسیاری از آن‌ها به خط برجسته سیاق (خط ویژه مستوفیان و تجار قدیم) نوشته شده‌اند و در کنار تمبرهای خارجی و اقلام وارداتی از اروپا، بخش مهمی از تاریخ تجارت جنوب را روایت می‌کنند.
این عمارت که در گذر زمان رو به ویرانی می‌رفت، در سال ۱۳۷۷ با اقداماتی تخصصی نظیر شمع‌گذاری قسمت‌های در حال ریزش و مرمت اصولی پشت‌بام نجات یافت و با شماره ۲۴۱۸ ثبت ملی شد تا در نهایت از سال ۱۳۹۲، میزبان موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس باشد.
آدرس عمارت دهدشتی
بوشهر، بلوار خلیج فارس، نسیم ۱۸- شهید سید محمد قاسم احمدی، انقلاب ۱۸ (محله‌ی چهار محل)
معماری عمارت دهدشتی
عمارت دهدشتی بوشهر با چهار طبقه، یکی از بلندترین و شاخص‌ترین خانههای بوشهر در دوره قاجار بود؛ ارتفاع این عمارت، فقط نشانه ثروت و جایگاه اجتماعی صاحبخانه نبود، بلکه با شرایط آب‌وهوایی بوشهر نیز ارتباط داشت.
طبقات بالاتر به‌دلیل ارتفاع بیشتر از سطح زمین، بیشتر در معرض نسیم دریا قرار می‌گرفتند و هوای گرم نیز به سمت بالا حرکت میکرد. ایوان‌های عمیق و تراس‌های رو به شهر به جریان بهتر هوا و کاهش گرمای داخل ساختمان کمک میکرد.
حوض وسط حیاط، درخت بزرگ و آب‌انبار زیر بنا نیز به خنکتر شدن فضای خانه کمک میکرد. به این ترتیب، معماری عمارت دهدشتی با استفاده از عناصر طبیعی و طراحی متناسب با اقلیم، امکان مقابله با گرمای بوشهر را بدون تجهیزات سرمایشی امروزی فراهم می‌نمود.
مصالح اصلی بنا گچ، آهک و سنگ مرجانی بودند و برای ساخت سقف‌ها از تیرهای چوبی ساج و صندل استفاده می‌شد. نمای سفید عمارت علاوه‌بر زیبایی، بخشی از تابش شدید خورشید را بازتاب میکرد و مانع گرم شدن بیش‌ازحد ساختمان می‌شد.
در کنار همه اینها، در معماری بنا ویژگی‌های بومی مختلفی به چشم می‌خورد؛ برای مثال، دیوار اندرونی از حریم خصوصی خانه در برابر دید رهگذران محافظت میکرد، سکوی کنار ورودی، محلی برای استراحت عابران بود و کوزه‌دان کنار حوض نیز برای خنک نگه داشتن کوزه‌های آب و مواد خوراکی استفاده می‌شد.
فضای داخلی عمارت نیز نشانگر معماری بومی و تأثیرات معماری اروپایی است. سقف اتاق پذیرایی با نقاشی‌های رنگ‌روغن به سبک اروپایی تزئین شده و گچ‌بری‌ها و مقرنس‌کاری‌های دیوارها و سقف، جلوه متفاوتی به فضاهای داخلی داده‌اند.
شاهنشین، باشکوه‌ترین فضای عمارت دهدشتی است. درهای ارسی با شیشههای رنگی، نور شدید خورشید جنوب را به پرده‌ای از رنگ‌های لطیف تبدیل می‌کنند و سقف آینه‌کاری که ملهم از معماری هند است، این نور را در تمام اتاق می‌پراکند.
در کنار این درخشش، گره‌چینی هلال‌ها و کنده‌کاری‌های ظریف روی چوبِ درها و پنجره‌های دیواری، هارمونی چشم‌نوازی با سقف نقاشی‌شده به سبک اروپایی ایجاد کرده‌اند. بهترین زمان برای تماشای رقص نور روی این کنده‌کاری‌ها و شیشههای رنگی، ساعات ۸ تا ۱۱ صبح است؛ چراکه زاویه خورشید اجازه می‌دهد نور به زیباترین شکل ممکن روی زمین و دیوارها بنشیند.
یک راهنمای رایگان هم در اختیارتان است
در زمان بازدید می‌توانید از راهنمای عمارت برای آشنایی با بنا و بخش‌های مختلف آن کمک بگیرید.
موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس
موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس در سال ۱۳۹۲ به همت پروفسور ایرج نبی‌پور و با پشتیبانی دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در عمارت دهدشتی افتتاح شد. این موزه دومین موزه پزشکی ثبت‌شده در شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM) است. ثبت در این شورا، به معنای این است که مجموعه مستندسازی و نحوه نگهداری آثار، استانداردهای بین‌المللی را پاس کرده است.
تم اصلی موزه، پزشکی دریایی خلیج فارس است؛ موضوعی که عمارت دهدشتی بوشهر را از همه موزه‌های پزشکی ایران متمایز میکند. مجموعه از دوران عیلامی تا معاصر را پوشش می‌دهد و در چهار بخش اشیاء، اسناد، کتب و تصاویر سازمان‌دهی شده است که در وب‌سایت رسمی موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس می‌توانید اطلاعات دقیق‌تری از آن به‌دست آورید.
اشیاء تاریخی پزشکی
لوح‌های عیلامی کشف‌شده در زیگورات کی‌ری‌ریشا، شاخص‌ترین آثار بخش اشیاء موزه هستند؛ سندهایی بی‌بدیل از دانش پزشکی در جنوب ایران هزاران سال پیش. در کنار وسایل جراحی دوره‌های مختلف و داروهای سنتی دریایی که پیوند عمیق طب و اکوسیستم خلیج فارس را نشان می‌دهند، بخش شگفت‌انگیز و متفاوتی وجود دارد.
در این موزه انواع متون دعا که در گذشته توسط دعانویسان و جادوگران با هدف شفای بیماران نوشته می‌شدند، نگهداری میشود؛ مجموعه‌ای جذاب که تقابل خرافه و درمان‌های تجربی را در تاریخ بنادر جنوب به تصویر می‌کشد و تمرکزی را ارائه می‌دهد که در هیچ موزه پزشکی دیگری در ایران با این عمق دیده نمی‌شود.
اسناد و کتب خطی
بخش اسناد، مدارک قرنطینه بنادر جنوب ایران را نگه می‌دارد. اسنادی که نشان می‌دهند بیماری‌های واگیر در مسیر تجارت دریایی چگونه کنترل می‌شدند. اسناد واکسیناسیون همگانی سواحل خلیج فارس نیز در همین بخش قرار دارند. مکاتبات پزشکان کنسولگری‌های خارجی در بوشهر و کتب خطی پزشکی دارالفنون دوران قاجار، بخش دیگر این مجموعه هستند.
اقامتگاه‌های بوشهر
تصاویر و عکس‌های تاریخی
بخش تصاویر، شامل عکس اطبای دوره قاجار، نقشه و تصویر بیمارستان‌های سواحل جنوبی و نقاشی‌هایی از سیستم طب در تمدن اسلامی است. نکته مهم این است که این تصاویر منابع اولیه و اصل هستند، نه بازسازی. به‌همین دلیل برای پژوهشگران تاریخ پزشکی جنوب ایران ارزش اسنادی بالایی دارند.
اطلاعات بازدید از عمارت دهدشتی بوشهر
جدول زیر، اطلاعات مفیدی برای بازدید از موزه در اختیار شما قرار می‌دهد:
| عنوان | جزئیات |
| ساعات بازدید | ۸ تا ۱۳ | ۱۶ تا ۲۱ |
| روزهای تعطیل | جمعه و تعطیلات رسمی |
| هزینه بازدید | رایگان |
| مدت پیشنهادی | ۱ تا ۲ ساعت |
| تلفن هماهنگی | ۰۷۷۳۳۳۵۰۲۷۱ |
| بهترین زمان بازدید از عمارت دهدشتی | پاییز و زمستان |
ساعات بازدید عمارت دهدشتی در دو نوبت صبح و عصر تنظیم شده تا تجربه متفاوتی را به نمایش بگذارد. نوبت صبح بهترین زمان برای دیدن اثر نور روی شیشههای رنگی شاهنشین است و نوبت عصر برای قدم زدن در بافت قدیم و بازدید آرام موزه مناسب‌تر است.
ساعت پایانی نوبت‌ها را انتخاب نکنید
نزدیک ساعت ۱۳ یا ۲۱ را برای بازدید از موزه انتخاب نکنید؛ چون زمان کافی برای بازدید از چهار طبقه و موزه نخواهید داشت.
جاهای دیدنی نزدیک عمارت دهدشتی
عمارت دهدشتی بوشهر در قلب بافت قدیم قرار دارد و جاذبه مهمی در فواصل نزدیک به آن وجود دارند. برای بازدید از این جاذبه‌ها، بهتر است لیست جاهای دیدنی بوشهر را ببینید و با جغرافیای و زیست‌بوم هر منطقه بیشتر آشنا شوید.
کوچه ننه معصومه
کوچه ننه معصومه دقیقاً پشت عمارت دهدشتی قرار دارد. فاصله‌ای کمتر از ۵۰ متر. حسینیه کوی دهدشتی در همین کوچه است و دیوارهای گچی قدیمی و درهای چوبی آن، این کوچه را به معروف‌ترین نقطه عکاسی بوشهر تبدیل کرده است. پس اگر قصد عکاسی دارید، از همین‌جا شروع کنید.
عمارت گلشن
عمارت گلشن در ۴۰۰ متری عمارت، در خیابان ساحلی پشت اداره بندر قرار دارد. این بنای ۱۷۰ ساله سه طبقه، مانند عمارت روغنی نمونه‌ای شاخص از معماری قاجاری بوشهر است؛ و بازدید از هر دو بنا، در یک پیاده‌روی ۵ دقیقه‌ای ممکن میشود.
برای ادامه سفر
موزه رئیسعلی دلواری
موزه رئیسعلی دلواری در ۸۰۰ متری عمارت، در بافت قدیم بوشهر و نزدیک خیابان ساحلی قرار دارد. این موزه در خانه‌ای قاجاری، زندگی و مبارزات رئیسعلی دلواری علیه نیروهای بریتانیایی در جنگ جهانی اول را با وسایل شخصی، اسناد و اسلحه‌های آن دوره به نمایش می‌گذارد.
بازار قدیمی بوشهر
بازار قدیمی بوشهر در ۶۵۰ متری عمارت، در قلب بافت تاریخی و در امتداد کوچه‌های منتهی از محله کوتی به ساحل قرار دارد. راسته‌های قدیمی با مغازه‌های سنتی، محل خرید سوغات محلی مانند عرقیجات و صنایع دستی ساحلی است و مسیر پیاده‌روی تا بازار حدود ۸ دقیقه است.
عمارت کلاه‌فرنگی
عمارت کلاه‌فرنگی (موزه دریانوردی) در بلوار یاسینی و ۱۳ کیلومتری عمارت دهدشتی قرار دارد؛ بنایی قاجاری که در سال ۱۳۸۶ ثبت ملی شد و امروز موزه دریانوردی در آن مستقر است. برای بازدید از این جاذبه (به‌دلیل فاصله حداکثری با عمارت دهدشتی)، بهتر است از خودرو استفاده کنید و با یک گردشگری ناب، همه چیز را درباره بوشهر بدانید.
مسیر پیشنهادی برای پیاده‌گردی نیم روزه در بافت قدیمی بوشهر
در همین محله، خانه دهدشتی، مسجد دهدشتی و مسجد جامع عطار در فاصله‌های چند دقیقه‌ای هم قرار دارند. کوچه‌های باریک، دیوارهای سنگ مرجانی و درهای چوبی قدیمی، حس قدم زدن در یک شهر قاجاری را زنده میکند؛ فضایی که در هیچ بخش دیگری بوشهر به این شکل حفظ نشده است.
برای یک پیاده‌گردی کوتاه در بافت تاریخی بوشهر، می‌توانید این مسیر را دنبال کنید: عمارت دهدشتی ← کوچه ننه معصومه ← مسجد دهدشتی ← مسجد جامع عطار ← بازار قدیمی بوشهر. فاصله این جاذبه‌ها از یکدیگر کم است و کل مسیر کمتر از یک کیلومتر میشود؛ بنابراین می‌توانید در یک نیم‌روز، هم در کوچه‌های قدیمی قدم بزنید و هم از بناهای تاریخی و بازار قدیمی این محدوده دیدن کنید.
البته پیشنهاد می‌دهیم حول گردشگری و بازدید از بافت تاریخی این شهر، با مراکز خرید بوشهر آشنا شوید و صنایع دستی این شهر را سوغاتی بخرید. اگر از سوغاتی‌های این شهر باخبر نیستید، حتما درباره سوغات و صنایع دستی بوشهر بخوانید و بهترین‌ها را به شهرتان یادگاری ببرید.
سخن پایانی
بافت تاریخی بوشهر در مرکز شهر قرار دارد و اقامت در این محدوده، فرصت خوبی برای گشت‌وگذار پیاده میان جاذبه‌های قدیمی شهر فراهم میکند. اگر هتلی نزدیک عمارت دهدشتی، مانند هتل پلاس یا هتل جهانگردی، انتخاب کنید، می‌توانید به‌راحتی به عمارت دهدشتی، عمارت گلشن و ساحل دسترسی داشته باشید و زمان کمتری را در مسیر رفت‌وآمد بگذرانید.
اگر قصد دارید چند روزی در بوشهر بمانید، برای پیدا کردن محل اقامت مناسب، می‌توانید وارد پلتفرم اتاقک شوید و با اجاره ویلا در بوشهر بهترین محل اقامت را برای خود انتخاب کنید تا بازدید از بافت تاریخی و جاذبه‌های بوشهر برایتان ساده‌تر و لذت‌بخش‌تر شود.
عمارت دهدشتی کجاست؟
این عمارت در خیابان انقلاب بوشهر، ضلع شمالغربی مسجد امام و پشت بانک مسکن شعبه مرکزی قرار دارد.
ساعات بازدید از عمارت دهدشتی چه موقع است؟
عمارت در دو نوبت از ۸ تا ۱۳ و از ۱۶ تا ۲۱ باز است. جمعهها و تعطیلات رسمی تعطیل میشود. اگر قصد بازدید گروهی در روزهای تعطیل دارید، از قبل با شماره ۰۷۷۳۳۳۵۰۲۷۱ هماهنگ کنید.
بازدید از عمارت دهدشتی چقدر هزینه دارد؟
بازدید از عمارت دهدشتی رایگان است. برای دیدن کامل بنا و موزه، ۱ تا ۲ ساعت زمان بگذارید. داخل موزه راهنما در دسترس شماست که بخش‌های مختلف بنا و موزه را برایتان توضیح می‌دهد.
موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس چیست و چرا خاص است؟
موزه تاریخ پزشکی خلیج فارس در سال ۱۳۹۲ به همت پروفسور ایرج نبی‌پور و دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در عمارت دهدشتی تأسیس شد و دومین موزه پزشکی ثبت‌شده در شورای بین‌المللی موزه‌ها (ICOM) است. تمرکز این مجموعه بر پزشکی دریایی خلیج فارس است. موضوعی که آن را از موزه‌های پزشکی معمول که تاریخ عمومی طب را نمایش می‌دهند، متمایز میکند.
عمارت دهدشتی چند طبقه دارد و چرا این عدد مهم است؟
عمارت دهدشتی ۴ طبقه دارد. در زمان قاجار که اکثر خانههای بوشهر دو یا سه طبقه بودند، این ارتفاع بنا را به بلندترین ساختمان شهر تبدیل میکرد. دلیل اصلی چهار طبقه بودن، تهویه هواست. هوای گرم بالا میرود و طبقات بالاتر از نسیم دریا و هوای خنکتر بهره میبرند.
بهترین زمان بازدید از عمارت دهدشتی چه ساعتی است؟
ساعات روز، بهویژه ۸ تا ۱۱ صبح، بهترین زمان بازدید است، چون نور خورشید از شیشههای رنگی شاهنشین عبور میکند و اثر نور روی زمین و دیوارها دیده میشود.
عمارت دهدشتی با چه نام دیگری شناخته میشود؟
عمارت دهدشتی با نام عمارت روغنی بوشهر هم شناخته میشود و هر دو نام به یک بنا اشاره دارند. نام دهدشتی از نام سازنده بنا، حاج غلامحسین دهدشتی، گرفته شده است و نام روغنی از شغل او در تجارت روغن.
