موزه جواهرات ملی تهران گنجینهای ارزشمند از جواهرات سلطنتی ایران، از جمله الماس دریای نور، تاجها و تختهای جواهرنشان را در خود جای داده است. این موزه در حال حاضر بهصورت موقت تعطیل است و تاریخ مشخصی برای بازگشایی آن اعلام نشده است. در این مقاله با آدرس دقیق، مسیرهای دسترسی، قوانین ورود و آثار شاخص این موزه بیشتر آشنا خواهیم شد.
موزه جواهرات ملی کجاست؟
موزه جواهرات ملی ایران، در قلب تهران تاریخی و در خیابان فردوسی قرار گرفته است. اگر بخواهیم دقیقتر بگوییم، این موزه نرسیده به چهارراه استانبول، روبهروی سفارت ترکیه، داخل زیرزمین ساختمان بانک مرکزی ایران واقع شده است. بهدلیل قرارگیری در مرکز شهر، راههای مختلفی برای رسیدن به موزه وجود دارد:
- دسترسی با مترو: بهترین و راحتترین راه، استفاده از ایستگاه مترو فردوسی در خط ۴ است. کافی است از خروجی جنوبی ایستگاه خارج شوید و با چند دقیقه پیادهروی بهسمت جنوب خیابان فردوسی به موزه برسید.
- دسترسی با اتوبوس: میتوانید از خط اتوبوسهای تندرو (BRT) پایانه آزادی – تهرانپارس استفاده کنید. باید در ایستگاه میدان فردوسی پیاده شوید و مسیر کوتاه تا چهارراه استانبول را قدم بزنید.
- دسترسی با خودروی شخصی: خیابان فردوسی، از سمت میدان فردوسی بهسمت میدان امام خمینی یکطرفه است. بنابراین برای رسیدن به موزه میتوانید از خیابان انقلاب (مسیر غرب به شرق یا شرق به غرب) یا خیابان قرنی (مسیر شمال به جنوب) خود را به میدان فردوسی برسانید و از پارکینگهای اطراف میدان برای پارک خودرو استفاده کنید. ضمناً توجه داشته باشید این منطقه در محدوده طرح ترافیک تهران قرار دارد.
انتخابی راحت برای رسیدن به موزه
اگر با مترو به موزه میروید، در ایستگاه فردوسی خط ۴ پیاده شوید و از خروجی جنوبی، خیابان فردوسی را به سمت جنوب ادامه دهید.
ساعت کاری موزه جواهرات ملی، بلیت و قوانین ورود در سال ۱۴۰۵
پیش از اینکه برای بازدید برنامهریزی کنید، باید بدانید موزه جواهرات ملی در حال حاضر تعطیل است و هنوز تاریخ مشخصی برای بازگشایی آن از سوی بانک مرکزی اعلام نشده است. بنابراین، حتماً قبل از حرکت با مراجعه به سایت مرکزی ایران، از وضعیت باز بودن موزه مطمئن شوید.
- روزهای بازدید: شنبه تا سهشنبه؛
- مدت فعالیت: حدود ۲ تا ۳ ساعت در روز؛ طبق آخرین اطلاعات، ۱۳ الی ۱۵:۳۰. در صورت بازگشایی، ساعت دقیق را پیش از مراجعه استعلام کنید.
- شرایط سنی: ۱۲ سال به بالا
- بازدید گروهی: برای گروههای بیشتر از ۱۰ نفر، تعیین وقت قبلی ضروری است.
- خدمات تیم راهنما: توضیحات رایگان توسط راهنماهای خزانه به زبانهای فارسی و انگلیسی
- سختی مسیر: دارای سه ردیف پلکان و فاقد آسانسور و پله برقی
- شماره تماس: ۰۲۱۶۴۴۶۳۰۳۰ – ۰۲۱۶۴۴۶۴۷۰۰
- نحوه تهیه بلیت: حضوری
- قیمت بلیت: در حال حاضر نامشخص. آخرین قیمت اعلامشده برای بازدیدکنندگان ایرانی ۳۰ هزار تومان و برای گردشگران خارجی ۳۰۰ هزار تومان بوده است.
آیا موزه جواهرات ملی هنوز تعطیل است؟
اگر در جستجوی ساعت کاری موزه با اخبار ضدونقیضی مواجه شدهاید، حق دارید سردرگم شوید! خزانه جواهرات ملی در سالهای اخیر سرگذشت پرفرازونشیبی داشته است. این گنجینه ابتدا به مدت طولانی (حدود ۵۱ ماه) بهدلیل همهگیری کرونا و البته زمزمههای انتقال خزانه به ساختمان جدید بانک مرکزی در تپههای عباسآباد تعطیل بود.
بالاخره در اوایل خرداد ماه ۱۴۰۴ درهای موزه با استقبال بینظیری به روی علاقهمندان باز شد؛ اما این بازگشایی فقط حدود دو هفته دوام آورد. در تاریخ ۲۵ خرداد ۱۴۰۴، با بالا گرفتن تنشهای منطقهای، بانک مرکزی طی اطلاعیهای اعلام کرد که بهدلیل شرایط ویژه کشور، این موزه برای حفظ امنیتِ این پشتوانه بیبدیل تاریخی و پولی، مجدداً تعطیل میشود.
وسایل ممنوع و قوانین امنیتی هنگام ورود به موزه
از آنجا که این موزه یکی از امنیتیترین گنجینههای کشور است، قوانین سفت و سختی برای ورود دارد که باید حتماً به آنها دقت کنید:
- شما نمیتوانید تلفن همراه، ساعت هوشمند، دوربین عکاسی، انواع کیف، دسته کلید، فندک و سیگار را با خود به داخل ببرید. تمام این موارد باید در همان ابتدا به بخش امانات تحویل داده شوند.
- برای ورود به سالن اصلی، باید از دو گیت بازرسی امنیتی عبور کنید.
- عکاسی یا فیلمبرداری از جواهرات، تحت هر شرایطی کاملاً ممنوع است.
- به هیچوجه ویترینهای شیشهای را لمس نکنید؛ زیرا این شیشهها به سنسورهای بسیار حساسی مجهزند که بلافاصله آژیر خطر را به صدا درمیآورند.
تاریخچه موزه جواهرات ملی؛ سفری پرفراز و نشیب
داستان جواهراتی که امروز پشت ویترینهای امنیتی میبینیم، یکشبه شکل نگرفته و سرگذشتی پر از جنگ، عظمت و تجملگرایی را در خود دارد. وقتی در تالارهای این موزه قدم میزنید و به این سنگهای خیرهکننده نگاه میکنید، در واقع در حال مرور تاریخ پرفرازونشیب ایران هستید.
استخوانبندی اصلی این خزانه در زمان صفویان شکل گرفت. پادشاهان صفوی با فرستادن سفیرانی به کشورهای مختلف، شروع به خرید و جمعآوری سنگهای قیمتی از بازارهای هند و اروپا کردند.
اما با سقوط اصفهان به دست محمود افغان، بخش زیادی از این جواهرات غارت شد و به افغانستان و سپس هندوستان رفت. نادرشاه افشار برای بازپسگیری این گنجینه، در سال ۱۱۱۷ خورشیدی (۱۱۵۲ قمری) به هند لشکر کشید. او توانست علاوهبر جواهرات ایرانی، غنایم بینظیری را بهعنوان غرامت و بخشی از توافق صلح از پادشاه هند دریافت کند و به ایران بیاورد. البته بخش زیادی از این غنایم هرگز به ایران نرسید و بین راه مفقود یا بخشیده شد.
اما داستان جواهرات در دوره قاجار به گونه دیگری پیش رفت. پادشاهان قاجار، بهویژه فتحعلیشاه و ناصرالدینشاه، علاقه عجیبی به تجملات داشتند. در این دوره، نهتنها جواهرات حفظ شد، بلکه دستور ساخت آثار خیرهکنندهای مانند تاج کیانی، تخت نادری، تخت طاووس و کره جواهرنشان داده شد.
با روی کار آمدن رضاشاه پهلوی، این جواهرات به زیرزمین کاخ مرمر منتقل شدند. در سال ۱۳۱۶، پس از تکمیل ساختمان بانک ملی، این گنجینه بهعنوان پشتوانه اسکناس ملی به خزانه بانک ملی انتقال یافت و سرانجام در سال ۱۳۳۴، به دستور محمدرضا شاه پهلوی، ساخت خزانه جدید جواهرات ملی آغاز شد. این پروژه پس از پنج سال به پایان رسید و خزانه در سال ۱۳۳۹ با حضور شاه رسماً افتتاح شد.
معماری ساختمان موزه جواهرات ملی
وقتی بهسمت این مجموعه قدم برمیدارید، پیش از رسیدن به گنجینههای درخشان، معماری باشکوه بنا توجهتان را به خود جلب میکند. طراحی این ساختمان را که بیشک در لیست بهترین موزه های تهران قرار میگیرد، معماران آلمانی بر عهده داشتهاند. بنای موزه در مجموع از سه طبقه تشکیل شده که شامل یک نمای زیبای آجری دو طبقه و یک بخش زیرزمین میشود. شکل اولیه ساختمان در ابتدا شبیه به حرف T انگلیسی بود که در طول زمان دو بازوی دیگر نیز به فضای آن اضافه شد.
دیوارهای ساختمان موزه در قسمت پایین و چسبیده به زمین، دورتادور تا ارتفاع دو متر با سنگ مرمر پوشانده شده است تا هم ساختمان را در برابر رطوبت و ضربه حفظ کند و هم جلوهای باشکوه و سلطنتی به نمای ورودی بدهد. مجسمههای شیری که در ورودی قرار گرفتهاند، حس صلابت و تاریخی بودن فضا را بهخوبی منتقل میکنند.
یکی از جذابترین بخشهای این معماری، دیدن ستونهایی با سرستونهای گاو شاخدار است که از هنر باشکوه تختجمشید و کاخ شوش الهام گرفته شدهاند. در نهایت، پس از عبور از این نمای اصیل و ورود به تالار اصلی، با فضایی متفاوت روبهرو میشوید؛ تالاری با سقف بسیار بلند و نورگیرهای عمودی که کاملاً به سبک معماری باروک اروپایی طراحی شده و تضاد چشمنوازی با المانهای باستانی بیرون بنا ایجاد کرده است.
خود خزانه در زیرزمین بهعنوان یک حجم کاملاً مستقل در دل ساختمان طراحی شده است. دیوارهای آن از بتن مسلح به ضخامت حدود ۲ متر ساخته شده و درهای فولادی به ضخامت ۹۲ سانتیمتر دارد. تالار اصلی خزانه، فضایی نزدیک به ۱۰۰۰ مترمربع است. این فضا کاملاً بدون بازشو به بیرون ساخته شده و نور آن فقط بهصورت مصنوعی و موضعی تامین میشود. برای نمایش آثار، ویترینهای ضدگلوله در امتداد دیوارها و بهصورت جزیرهای در وسط سالن چیده شدهاند و کف و دیوارهای این فضا با رنگهای تیره پوشانده شدهاند تا تمرکز مخاطبان و بازدیدکنندگان صرفاً روی درخشش جواهرات معطوف شود.
گنجینههای موزه جواهرات ملی
جواهرات این مجموعه باشکوه، در قالب ۳۶ ویترین مستقل به بازدیدکنندگان نمایش داده میشوند. هرکدام از این گنجینهها، راوی بخشی از تاریخ و هنر ایران هستند. در ادامه، مهمترین آثاری را که مخاطبان در این موزه مشاهده میکنند، با جزئیات دقیق بررسی میکنیم:
الماس دریای نور
- وزن تخمینی: ۱۸۲ قیراط (معادل ۳۶.۴ گرم)؛
- رنگ و تراش: صورتی کمرنگ / تراش جدولی و آزاد؛
- منشا اصلی: معدن گلکند (هند)؛
- نحوه ورود به ایران: غنایم لشکرکشی نادرشاه افشار به هند؛
الماس دریای نور با وزن تخمینی ۱۸۲ قیراط (معادل ۳۶٫۴ گرم) و ابعاد ۴۱٫۴۰ در ۲۹٫۵۰ در ۱۲٫۱۵ میلیمتر، یکی از بزرگترین الماسهای صورتی شناختهشده در جهان است. این سنگ بینظیر که از معدن معروف گلکند (Golconda) در هند استخراج شده، رنگ صورتی کمرنگی دارد و با تراش جدولی و شکل آزاد خودنمایی میکند.
تمام سطوح این الماس کاملاً صاف و یکنواخت تراش خوردهاند، بهجز یک سمت آن که کتیبهای تاریخی روی آن به چشم میخورد. جواهرشناسان معتقدند این سنگ در واقع بخش بزرگی از الماس لوح بزرگ (Great Table Diamond) با وزن اولیه ۲۴۲ قیراط بوده که بعدها به دو قطعه تقسیم شده است.
سرگذشت این الماس با لشکرکشی نادرشاه افشار به هند در سال ۱۷۳۹ میلادی گره خورده است؛ زمانی که او پس از تصرف دهلی، این گوهر را به همراه گنجینه مغول به ایران منتقل کرد. سالها بعد و در دوران قاجار، کتیبهای با عبارت سلطان صاحبقران فتحعلیشاه قاجار ۱۲۴۴ روی یکی از سطوح آن حک شد.
در نهایت، به دستور ناصرالدینشاه، این الماس صورتیرنگ درون یک قاب زرین بسیار باشکوه متشکل از ۴۵۷ قطعه برلیان ریز و ۴ قطعه یاقوت قرار گرفت تا در یکی از جقههای سلطنتی استفاده شود.
کره جواهرنشان
- سال ساخت: ۱۲۹۱ هجری قمری (۱۸۶۹ میلادی)؛
- سازنده: گروهی از جواهرسازان ایرانی، به سرپرستی ابراهیم مسیحی؛
- متریال بهکاررفته: ۳۴ کیلوگرم طلای خالص؛
- تعداد جواهرات: ۵۱۳۶۶ قطعه سنگ قیمتی (به وزن ۳۶۵۶ گرم).
قطعه ارزشمند دیگری که میتوانید در موزه جواهرات ملی ببینید، کره جواهرنشان است که در سال ۱۲۹۱ هجری قمری (۱۸۶۹ میلادی) به دستور ناصرالدینشاه و توسط گروهی از جواهرسازان ایرانی به سرپرستی ابراهیم مسیحی ساخته شد. در ساخت این اثر از جواهراتی استفاده شده که پیشتر در خزانه سلطنتی نگهداری میشدند.
این کره حدود ۶۶ سانتیمتر قطر دارد و در ساخت آن، ۳۴ کیلوگرم طلای خالص و ۵۱۳۶۶ قطعه جواهر به وزن مجموع ۳۶۵۶ گرم به کار رفته است. برای نمایش جغرافیای جهان، دریاها و اقیانوسها با زمرد و خشکیها عمدتاً با یاقوت مشخص شدهاند. در برخی مناطق نیز از الماس، یاقوت روشن و یاقوت کبود استفاده شده است.
در طراحی این کره، خط استوا و سایر خطوط جغرافیایی با الماسها و یاقوتهای ظریف تزئین شدهاند؛ برای نمایش کوه دماوند هم یک یاقوت درشت به کار رفته و موقعیت تهران نیز با یاقوت مشهور اورنگزیب نشان داده شده است.
تاج کیانی
- سال ساخت: ۱۲۱۲ هجری قمری (۱۷۹۷ میلادی)؛
- دوره تاریخی: قاجار (به فرمان فتحعلیشاه)؛
- تعداد جواهرات: حدود ۱۸۰۰ دانه مروارید، ۱۵۰۰ قطعه یاقوت.
تاج کیانی، تاج سلطنتی و باشکوه پادشاهان قاجار است که در سال ۱۲۱۲ هجری قمری (۱۷۹۷ میلادی) به فرمان فتحعلیشاه ساخته شد. جالب است بدانید این اثر، اولین تاجی است که پس از فروپاشی امپراتوری ساسانی، دقیقاً به سبک تاجهای پادشاهی آن دوران طراحی شده است؛ چرا که پیش از آن، پادشاهان ایران بیشتر از دستار به همراه جقه و پیشکلاه استفاده میکردند.
ارتفاع این تاج بدون در نظر گرفتن جقههای روی آن، ۳۲ سانتیمتر و عرض آن ۱۹٫۵ سانتیمتر است. ساختار تاج از ۸ کنگره تشکیل شده و روی آن از جنس مخمل سرخرنگ استفاده شده است. سطح این تاج با ترکیبی از جواهرات، مثل ۱۸۰۰ دانه مروارید، ۱۵۰۰ قطعه یاقوت، ۳۰۰ قطعه زمرد درشت و صدها الماس آراسته شده است. با روی کار آمدن سلسله پهلوی، رضاشاه که تمایلی به استفاده از تاج پادشاهان قاجار نداشت، دستور داد تاج کیانی برای همیشه به خزانه منتقل شود و بهجای آن تاج پهلوی ساخته شد.
تاج پهلوی
- سازنده: گروه جواهرسازان ایرانی، به سرپرستی سراجالدین جواهری؛
- سال ساخت: ۱۳۰۴ خورشیدی؛
- وزن کل: ۲۰۸۰ گرم (۴۴۴ مثقال)؛
- تعداد جواهرات: ۳۳۸۰ قطعه الماس، ۵ قطعه زمرد، ۲ قطعه یاقوت کبود و ۳۶۸ حبه مروارید.
در آستانه تاجگذاری رضاشاه در سال ۱۳۰۴ خورشیدی، تاج پهلوی توسط گروهی از برجستهترین جواهرسازان ایرانی (زیر نظر سراجالدین جواهری) طراحی و ساخته شد. در طراحی این تاج باشکوه، بهوضوح از عناصر کنگرهدار و پلهپله تاجهای شاهنشاهی دوره ساسانی الهام گرفته شده است. این تاج بعدها در مراسم تاجگذاری محمدرضا شاه نیز مورد استفاده قرار گرفت.
بدنه تاج از طلا و نقره ساخته شده و روی یک کلاه از جنس مخمل قرمز قرار گرفته است. سطح این اثر با ۳۳۸۰ قطعه الماس به وزن مجموع ۱۱۴۴ قیراط، ۵ قطعه زمرد و ۲ یاقوت کبود تزیین شده است. در مورد تعداد مرواریدهای بهکاررفته در آن، در حالی که اسناد خزانه عدد ۳۶۸ دانه را نشان میدهند، برخی منابع تاریخی معتبر مانند دانشنامه ایرانیکا به ۳۶۹ مروارید طبیعی اشاره کردهاند.
یکی از خیرهکنندهترین بخشهای این تاج، الماس زرد ۶۰ قیراطی است که در مرکز یک خورشید الماسنشان در بخش جلویی تاج میدرخشد. وزن مجموع این اثر با احتساب بدنه، جواهرات و کلاه مخملی، برابر با ۴۴۴ مثقال (بهطور دقیقتر ۲۰۸۰ گرم) است.
تاج شهبانو
تاج فرح پهلوی برای مراسم تاجگذاری او در سال ۱۳۴۶ خورشیدی (۱۹۶۷ میلادی) ساخته شد. این تاج از یک کلاه مخمل سبز تیره تشکیل شده و با مجموعهای از جواهرات خزانه سلطنتی تزیین شده است. طراحی و ساخت آن به پیر آرپلز، از خاندان و مدیران شرکت ونکلیف و آرپلز، نسبت داده شده است.
در تاج شهبانو ۱۴۶۹ قطعه الماس، ۱۰۵ مروارید، ۳۶ زمرد و مجموعهای از یاقوتها و اسپینلها به کار رفته است. از میان زمردهای آن، یکی از شاخصترین سنگها ۹۱٫۳۲ قیراط وزن دارد و در بخش مرکزی تاج قرار گرفته است. دو اسپینل قرمز بیضیشکل نیز هرکدام حدود ۸۳ قیراط وزن دارند.
گردنبند تاجگذاری نیز از طلا و پلاتین ساخته شده و با یک زمرد ششضلعی حکاکیشده بهعنوان آویز مرکزی، چهار زمرد مربعی بزرگ، چهار مروارید گلابیشکل، ۱۱ الماس زرد با تراش کوسنی و الماسهایی با تراش قدیمی تزیین شده است.
این تاج و گردنبند در مراسم تاجگذاری محمدرضا شاه و فرح پهلوی در ۲۶ اکتبر ۱۹۶۷ مورد استفاده قرار گرفتند و امروزه از جمله آثار شاخص موزه جواهرات ملی ایران بهشمار میرود.
جقه نادری
یکی از جواهرات نفیس مجموعه جواهرات ملی ایران، جقه نادری است که براساس منابع موجود، در سده ۱۲ هجری قمری در ایران ساخته شده است. وزن این جقه ۳۳ مثقال و ۱۶ نخود گزارش شده و در ساخت و تزیین آن از زمرد و الماس استفاده شده است.
در مرکز جقه، یک زمرد درشت، خوشرنگ و دامله قرار دارد و زیر آن سه آویز زمرد امرودی دیده میشود. بخش بالایی جقه از ۷ شقه تشکیل شده و در دو سوی آن، ریسهها، برگها و گلهای الماسنشان قرار گرفتهاند. از نوک شقهها نیز دو آویز زمرد بسیار نفیس آویزان است. بالای زمرد مرکزی، یک هلال الماسنشان قرار دارد و در بخش پایینی، نقشهایی شبیه درفش، طبل، لوله توپ و سرنیزه دیده میشود.
پارچه درفش جقه با سه ردیف یاقوت، الماس و زمرد کمرنگ تزیین و سراسر اثر با الماسهای فلامک در اندازههای مختلف پوشانده شده است.
تخت طاووس یا تخت خورشید
این اثر که در ابتدا تخت خورشید نام داشت، به فرمان فتحعلیشاه قاجار در سال ۱۲۱۶ هجری قمری ساخته شد. ساخت این تخت به مباشرت حاجی محمدحسینخان صدر اصفهانی (نظامالدوله)، صدر اعظم اصفهان، و توسط جواهرسازان اصفهانی انجام گرفت.
نام اولیه تخت به وجود خورشید مرصعی در بخش بالایی آن نسبت داده شده است؛ این خورشید الماسنشان نیز بهگونهای طراحی شده بود که با کوک حرکت کند.
پس از ازدواج فتحعلیشاه با طاووس خانم تاجالدوله در سال ۱۲۲۴ هجری قمری، از همان شب ازدواج، نام آن به مناسبت نام همسر شاه به تخت طاووس تغییر یافت. سالها بعد، ناصرالدینشاه دستور تعمیر تخت را صادر کرد و تغییرات جزئی نیز در ظاهر آن انجام شد.
در جریان این تعمیرات، اشعاری درباره تعمیر تخت به فرمان شاه، با خط نستعلیق و مینای لاجوردی بر زمینه زر در کتیبههای پیرامونی آن نگاشته شد. براساس منابع منتشر شده درباره گنجینه جواهرات ملی، در تزئینات این تخت حدود ۲۲ هزار قطعه سنگ و ۴۵۲۷ قطعه جواهر قیمتی شامل ۱۴۴۴ قطعه الماس، ۱۴۳۱ زمرد، ۸۸۵ یاقوت و ۷۹۷ لعل به کار رفته است.
تخت طاووس تا سال ۱۳۶۰ خورشیدی در تالارهای کاخ گلستان نگهداری میشد و در ۱۷ شهریور ۱۳۶۰ به خزانه جواهرات بانک مرکزی منتقل شد.
تخت نادری
یکی از تختهای جواهرنشان دوره قاجار که به فرمان فتحعلیشاه و به دست جواهرسازان و صنعتگران ایرانی ساخته شد، تخت نادری است. برخلاف تصور رایج، نام نادری بهمعنای تعلق تخت به نادرشاه افشار نیست و در منابع فارسی، این نام به کمیابی و ارزش منحصربهفرد اثر نسبت داده شده است. در منابع جدید، تعداد جواهرات بهکاررفته در تزئین تخت ۲۶٬۷۳۳ قطعه ذکر شده است. بااینحال، برخی منابع قدیمیتر تعداد سنگها و جواهرات آن را حدود ۲۲ هزار قطعه اعلام کردهاند.
ازآنجاکه تخت نادری برای جابهجایی و استفاده در سفرهای سلطنتی طراحی شده بود، از چندین قطعه مجزا تشکیل میشد. البته درباره تعداد این قطعات در منابع تاریخی اختلافنظر وجود دارد. برخی منابع ۹ قطعه و برخی منابع جدیدتر ۱۲ قطعه مجزا را ذکر کردهاند.
از نظر تزئینات، این تخت دارای نقوش و جواهرات متنوعی است. در دیواره عمودی پله نخست، نقش برجسته یک شیر جواهرنشان دیده میشود. در دو طرف پشتانداز نیز دو اژدهای پیچخورده یا سمندر قرار گرفتهاند که دم آنها به شکل سر عقاب یا طوطی طراحی شده است. همچنین در دو طرف تخت و درون ترنجهای اسلیمی مشبک، دو طوطی میناکاریشده دیده میشود.
تخت نادری برای آخرین بار در مراسم تاجگذاری محمدرضا شاه پهلوی در تالار سلام کاخ گلستان مورد استفاده قرار گرفت و امروزه در موزه جواهرات ملی ایران نگهداری میشود.
اقامتگاههای تهران
کمربند زمرد
کمربند زرین یکی از آثار ارزشمند خزانه جواهرات ملی ایران است که ساخت آن به دستور ناصرالدینشاه قاجار انجام گرفت و زمان ساخت آن را حدود ۱۸۵۰ میلادی ذکر کردهاند. این کمربند دارای بندی زربافت به طول ۱۱۹ سانتیمتر است و در مرکز آن زمردی بیضیشکل با وزن حدود ۱۷۶ قیراط قرار دارد. زمرد مرکزی با ۶۰ قطعه الماس برلیان و ۱۴۵ قطعه الماس فلامک تزیین شده است. در ساختار کمربند نیز طلا و نقره به کار گرفته شده است.
درباره پیشینه خود زمرد، اطلاعات قطعی در دست نیست. با اینحال، برخی منابع احتمال دادهاند که این گوهر از جمله جواهراتی باشد که نادرشاه پس از لشکرکشی به هند، از دهلی به ایران آورده است. کمربند زمرد از جمله اشیاء مورد استفاده در تشریفات سلطنتی بوده از آن در مراسم تاجگذاری رضا شاه و محمدرضا شاه استفاده شده است.
شمشیرها و سپر نادری
در این موزه، چند اثر تاریخی جنگی و تشریفاتی بسیار برجسته وجود دارد که هرکدام شاهکاری از جواهرسازی ایرانی هستند. نخستین اثر، شمشیر فتحعلیشاه است که از فولاد بسیار مرغوب ساخته شده است. روی این شمشیر کتیبهای طلایی با نام شاه و تاریخ ۱۲۱۳ هجری قمری به چشم میخورد و دسته و غلاف آن با زمرد، یاقوت و الماسهای درخشان آراسته شده است.
اثر خیرهکننده دیگر، شمشیر شاهی ناصرالدینشاه با طول حدود ۱۰۳ سانتیمتر است. این شمشیر که هدیه امینالسلطان به شاه بود، توسط میرزا علی نقی در سال ۱۳۰۶ هجری قمری ساخته شد و با حدود ۳۰۰۰ قطعه جواهر (شامل الماس، یاقوت و زمرد) تزیین شده است. دو زمرد بزرگ بهکاررفته در این شمشیر، هرکدام حدود ۱۱۰ قیراط وزن دارند. این شمشیر باشکوه بعدها در مراسم تاجگذاری محمدرضاشاه پهلوی نیز مورد استفاده قرار گرفت.
در کنار این شمشیرها، سپر نادری خودنمایی میکند؛ سپری جنگی که از پوست کرگدن با قطری حدود ۴۶ سانتیمتر ساخته شده و نادرشاه در جنگهای خود از آن استفاده میکرده است. بعدها به دستور فتحعلیشاه قاجار، این سپر مرصعکاری شد و یک یاقوت سرخ ۲۲۵ قیراطی در مرکز آن قرار گرفت. در تزئینات این سپر، ۸ زمرد بزرگ در چهار ردیف، ردیفهایی از الماسهای بیرنگ، یاقوت و زمرد و همچنین یک ستاره در مرکز دیده میشود.
دیگر گنجینههای قابل توجه موزه
علاوهبر تاجها و تختهای نامبرده، آثار بینظیر دیگری نیز در این خزانه نگهداری میشوند که هریک ارزش تاریخی بالایی دارند:
- نیمتاج نورالعین: در مرکز این نیمتاج، یک الماس صورتی کمرنگ با تراش بیضی برلیان و وزن حدود ۶۰ قیراط روی پایهای از پلاتین میدرخشد. اطراف آن با الماسهای صورتی، زرد و بیرنگ تزیین شده و مجموع الماسهای بهکار رفته در آن به ۳۲۴ قطعه میرسد.
این اثر بینظیر توسط هری وینستون برای ازدواج فرح و محمدرضا شاه در سال ۱۹۵۸ میلادی (۱۳۳۷ خورشیدی) طراحی و ساخته شد. درباره پیشینه این الماس، پژوهشهای گوهرشناسان کانادایی در دهه ۱۹۶۰ نشان میدهد که نورالعین و دریای نور احتمالاً دو بخش تراشخورده از یک سنگ تاریخی بزرگتر به نام «لماس لوح بزرگ (Great Table) هستند. - آفتابهلگن سلطنتی: این اثر تشریفاتی از طلای خالص ساخته شده است. تزئینات روی آن شامل مینا، زمرد، یاقوت و اسپینل است و روی بدنه آفتابه، یک یاقوت ۲۲ قیراطی و یک زمرد ۳۰ قیراطی خودنمایی میکند. این اثر عموماً به دوره قاجار و به دوره فتحعلیشاه قاجار نسبت داده میشود.
- مجموعه الماسهای زرد: در میان گوهرهای شاخص خزانه، مجموعهای از الماسهای زرد وجود دارد که ناصرالدینشاه آنها را در جریان سفرهای اروپایی خود خریداری کرد. او در سه سفر خود به اروپا (سالهای ۱۸۷۳، ۱۸۷۸ و ۱۸۸۹ میلادی) دستکم ۴۸ قطعه الماس زرد تراشخورده خرید که ۲۳ قطعه از آنها فقط مربوط به سفر سوم است. بزرگترین الماس این مجموعه یک برلیان مستطیلشکل با وزن ۱۵۲٫۱۶ قیراط است. همچنین الماس زرد فانتزی ۷۴٫۵۳ قیراطی منتسب به احمدشاه قاجار نیز در این مجموعه قرار دارد.
- لعل سامری: این گوهر یک اسپینل سرخ بسیار بزرگ با وزن ۵۰۰ قیراط است و در منابع گوهرشناسی بهعنوان بزرگترین اسپینل شناختهشده از نوع خود در جهان معرفی میشود. در کنار آن، اسپینل شگفتانگیز دیگری با وزن ۲۷۰ قیراط نیز در خزانه نگهداری میشود. ورود هر دو این گوهرها به ایران، به غنایم بهدستآمده از لشکرکشی نادرشاه به هند نسبت داده میشود.
بخشهای مختلف موزه جواهرات ملی
تمام آثار در این فضا، درون ویترینهای ضد گلوله و مجهز به سنسورهای حساس نگهداری میشوند. برای دسترسی راحتتر و درک بهتر تنوع آثار، فضای موزه به چند بخش مجزا تقسیم شده است:
- تالار اصلی: این قسمت، بزرگترین بخش موزه است که گنجینهها و جواهرات اصلی در آن به نمایش درآمدهاند.
- بخش تاجها و تختها: فضایی اختصاصی که نمادهای قدرت پادشاهان، از جمله تاجهای سلطنتی و تختهای تاریخی در آن قرار دارند.
- بخش گوهرها و سنگهای پیاده: در این قسمت، مجموعهای خیرهکننده از الماسها، زمردها، یاقوتها و مرواریدهای تراشخورده (سوار نشده روی زیورآلات) به نمایش گذاشته شده است.
- بخش زیورآلات ساختهشده: این بخش، مختص نمایش هنرمندانه گردنبندها، سنجاقسینهها، مدالها و گیرههای جواهرنشان است.
- بخش اشیاء تزیینی: در اینجا وسایل کاربردی و جنگی که به شکلی خیرهکننده با جواهرات مرصعکاری شدهاند (مانند قلیانها، شمشیرها، سپرها و تفنگهای تاریخی)، قرار گرفتهاند.
- خزانه اصلی: این بخش فوقامنیتی محل نگهداری داراییهای اصلی و پشتوانه پولی کشور است و بازدید از آن برای عموم امکانپذیر نیست.
برای رفاه شما بازدیدکنندگان، امکانات جانبی مناسبی در محوطه بیرونی خزانه در نظر گرفته شده است. این امکانات شامل باجه امانات (برای تحویل وسایل پیش از ورود)، فروشگاه عرضه کارتپستال و کتابچههای راهنمای موزه، بوفه برای استراحت کوتاه و سرویسهای بهداشتی است.
برای ادامه سفر
جاهای دیدنی نزدیک موزه جواهرات ملی
اکنون که میدانید موزه جواهرات ملی کجاست و با توجه به اینکه گشتوگذار شما در موزه حداکثر ۲ ساعت زمان میبرد، میتوانید برنامه بازدید خود را با جاهای دیدنی تهران در این منطقه ترکیب کنید تا یک روز کامل و خاطرهانگیز بسازید.
موزه بانک ملی ایران
نزدیکترین گزینه به خزانه جواهرات، موزه بانک ملی ایران است که حدود ۱۵۰ متر با شما فاصله دارد و با چند دقیقه پیادهروی در دسترس است. شما با ورود به این موزه، به سفری در تاریخ اقتصاد و هنر ایران میروید. مهمترین بخشهای این موزه، عبارتند از:
- گنجینه سکه و اسکناس: مجموعه سکههای تاریخی ایران از دوره هخامنشیان تا امروز، اسکناسهای نمونه (شماره صفر) و اسکناسهای خارجی.
- تاریخ بانکداری: ابزارها و ادوات قدیمی، اسناد معاملات بزرگ، دستگاه چاپ اسکناس و وسایل دفتری از بدو تاسیس صنعت بانکداری در ایران.
- هنرهای تجسمی و خوشنویسی: تابلوهای نقاشی دوره قاجار، نقاشی چهره مدیران کل سابق بانک، تابلوهای نفیس خوشنویسی، مینیاتور و فرش.
- اشیاء اهدایی: مجموعهای متنوع از اشیاء قیمتی که از سوی شخصیتهای برجسته به موزه اهدا شده است.
این موزه در ساختمان قدیمی صندوق پسانداز بانک ملی قرار دارد؛ بنایی که در فهرست میراث ملی ثبت شده و طراحی آن را معمار آلمانی با تلفیقی هنرمندانه از معماری هخامنشی و اروپایی انجام داده است. در موزه بانک ملی ایران، اطلاعات بیشتری از این موزه تاریخی اقتصادی به دست خواهید آورد.
آدرس موزه بانک ملی ایران
خیابان فردوسی جنوبی، نرسیده به چهارراه استانبول، ساختمان صندوق پسانداز بانک ملی ایران
عمارت امینالسلطان
این ساختمان که خانه اتحادیه نیز شناخته میشود، با معماری اصیل سبک قاجاری، در فاصله حدود ۵۰۰ متری از خزانه قرار گرفته است. بخشهای دیدنی این مجموعه برای بازدیدکنندگان، عبارتند از:
- سردر و ورودی: ورودی خانه در خیابان لالهزار دارای سردری با ستون نیمگرد، قوس آجری تراشدار و قاب اسماء جلاله است. بالای ورودی شمال شرقی باغ نیز حدود ۲ متر مقرنسکاری شده است.
- عمارتها و حیاط: عمارت اصلی در شمال شرقی باغ و عمارت سوم (با ساختار L مانند) در مرکز و شمال باغ واقع شده که روبهروی آن حوضی بزرگ قرار دارد.
- پیشینه فرهنگی: این خانه در سال ۱۳۵۳ برای ساخت سریال معروف داییجان ناپلئون مرمت و بازسازی شد و نامش در حافظه تاریخی مردم با این سریال گره خورده است؛ تا جایی که بسیاری از مردم، این خانه را با نام لوکیشن سریال دایی جان ناپلئون میشناسند. (توجه داشته باشید که ساعات بازدید از خانه اتحادیه ممکن است در ایام مختلف محدود باشد).
این خانه قاجاری که تنها بازمانده از خیابان لالهزار قدیم محسوب میشود، امروزه کاربری فرهنگی دارد.
آدرس عمارت امینالسلطان
خیابان فردوسی، خیابان سرهنگ سخایی بهسمت خیابان لالهزار، انتهای خیابان اتحادیه
باغ موزه نگارستان
این باغ زیبا در فاصله حدود ۲ تا ۳ کیلومتری موزه (خیابان دانشسرا، حوالی میدان بهارستان) واقع شده است و برای رسیدن به آن بهتر است از تاکسی یا خودرو استفاده کنید. دیدنیهای اصلی باغ موزه نگارستان برای گردشگران، شامل موارد زیر است:
- نقاشی صف سلام: معروفترین اثر موزه؛ یک نقاشی روغنی بزرگ و بینظیر که فتحعلیشاه و درباریانش را در مراسم سلام نوروزی به تصویر میکشد.
- تالارها و اتاقها: این مجموعه دارای ۶۴ اتاق و ۴ تالار است که با آینهکاری، نقوش طلایی و چلچراغهای فاخر تزیین شدهاند.
- موزه کمالالملک: بخشی اختصاصی در جنوب باغ که به نمایش آثار این استاد بزرگ اختصاص دارد.
- سایر آثار هنری: اتاق کاشیهای باغ نگارستان و مجموعه آثار قلمزنی روی نقره (اهدایی غلامعلی ملول).
باغ نگارستان در سال ۱۲۲۲ هجری قمری به دستور فتحعلیشاه قاجار ساخته شد. این مجموعه ۱۱ هزار مترمربعی با درختان کهنسال و مسیرهای آجری، یادگاری از تاریخ و هنر ایران است. در باغ موزه نگارستان، اطلاعات بیشتری از این موزه تاریخی بهدست خواهید آورد.
عمارت مسعودیه
این عمارت باشکوه در خیابان اکباتان (میدان بهارستان) و در فاصله حدود ۲ تا ۳ کیلومتری از موزه جواهرات قرار دارد که با مسیر کوتاه ماشینرو در دسترس است. آنچه در عمارت مسعودیه، نگاه بازدیدکنندگان را به خود جلب میکند:
- معماری و تزیینات: تلفیقی از هنر ایرانی و اروپایی، شامل آجرکاری، گچبری، مقرنسکاری، کاشیکاری، آینهکاری و نقاشی دیواری.
- خطوط نستعلیق: در تالار قسمت اصلی عمارت، خطوط نستعلیق میرزا غلامرضا اصفهانی (از خوشنویسان برجسته دوره قاجار) به چشم میخورد.
- تاریخ معاصر: این بنا شاهد وقایع مهمی مانند جنبش مشروطه و بمبگذاری زیر کالسکه محمدعلیشاه بوده و نخستین کتابخانه و موزه ملی ایران در آن تاسیس شده است.
این بنا به دستور مسعود میرزا (ظلالسلطان)، فرزند ناصرالدینشاه در زمینی به وسعت ۴ هزار مترمربع ساخته شده و از دو بخش بیرونی (دیوانخانه) و اندرونی تشکیل شده است.
نکات مهم برای بازدید از موزه جواهرات ملی
برای اینکه تجربه بهتر و راحتتری از گشتوگذار در این مجموعه داشته باشید، به این نکات کاربردی توجه کنید:
- مدت زمان بازدید: با توجه به ساعت کاری موزه جواهرات ملی، تماشای کامل گنجینههای این موزه معمولاً بین ۱ تا ۲ ساعت زمان میبرد.
- بازدید گروهی و راهنما: امکان بازدید انفرادی وجود ندارد و ورود به خزانه فقط بهصورت گروهی امکانپذیر است. راهنمایان متخصص موزه (مسلط به زبانهای فارسی و انگلیسی) بهصورت رایگان شما را همراهی کرده و تاریخچه آثار را توضیح میدهند.
- هماهنگی برای گروههای بزرگ: در صورتی که در گروههای بالای ۱۰ نفر قصد بازدید دارید، الزامی است که پیش از مراجعه، هماهنگیهای لازم را بهصورت تلفنی انجام دهید.
- تخفیف دانشجویی و دانشآموزی: دانشجویان و دانشآموزان میتوانند با ارائه کارت شناسایی معتبر از تخفیف ویژه برای خرید بلیت استفاده کنند.
قوانین عکاسی را جدی بگیرید
در فضای موزه، امکان عکاسی و فیلمبرداری وجود ندارد. بنابراین برای ثبت تصاویر، روی دوربین تلفن همراه حساب نکنید. بهتر است پیش از ورود، وسایل ممنوعه را کنار بگذارید و بازدید را با تمرکز روی آثار انجام دهید.
چرا عکس جدیدی از داخل موزه جواهرات ملی وجود ندارد؟
اگر در اینترنت جستجو کنید، متوجه میشوید که تمام تصاویر موجود از این گنجینه، عکسهای آرشیوی و رسمی قدیمی هستند. دلیل این امر، ممنوعیت مطلق همراه داشتن هرگونه دوربین عکاسی یا تلفن همراه در داخل خزانه است. حساسیت سنسورهای نوری و لیزری ویترینها بهقدری بالاست که نهتنها عکاسی، بلکه نزدیک شدن بیشازحد به شیشهها نیز باعث فعال شدن آژیرهای خطر میشود. بنابراین، ثبت عکسهای شخصی در این موزه غیرممکن است.
بهترین زمان بازدید چه فصلی است؟
با اینکه موزه در فضایی کاملاً سرپوشیده قرار دارد، اما بهدلیل واقع شدن در قلب تپنده و پرترافیک تهران، بهترین زمان برای بازدید ایام نوروز است؛ روزهایی که هوای تهران تمیز و خیابانها خلوتترند. در روزهای عادی نیز پیشنهاد میکنیم طوری برنامهریزی کنید که در ساعات ابتدایی بازگشایی موزه آنجا باشید تا درگیر ترافیک سنگین عصرگاهی مرکز شهر نشوید.
اقامت در نزدیکی موزه جواهرات ملی
اگر از شهرهای دیگر به پایتخت سفر کردهاید، اجاره اقامتگاه در تهران مخصوصاً در محله فردوسی و مناطق مرکزی تهران، بهدلیل دسترسی عالی به مترو و جاذبههای گردشگری، هوشمندانهترین کار است. اگر بهدنبال اقامتگاههایی با فاصله کوتاه و دسترسی با پیادهروی هستید، هتل حافظ (در خیابان فردوسی جنوبی)، هتل سعدی و هتل نادری نو (در خیابان جمهوری) از نزدیکترین گزینهها بهشمار میروند.
پیشنهاد میکنیم پس از پایان بازدید از خزانه، مسیر کوتاهی را تا کافه نادری قدم بزنید. نوشیدن یک فنجان قهوه در فضای تاریخی این کافه، حسنختام بینظیری برای تور تاریخگردی شما در قلب تهران خواهد بود.
سخن پایانی
موزه جواهرات ملی تهران، با گنجینهای از جواهرات سلطنتی و آثار تاریخی ارزشمند، یکی از دیدنیهای منحصربهفرد پایتخت است. اگر قصد سفر به تهران را داردی و علاقهمندید در کنار در کنار موزهگردی، جاذبههای تاریخی و فرهنگی تهران را هم ببینید، کافی است وارد پلتفرم اتاقک شوید و با اجاره خانه روزانه در تهران، محل اقامتتان را با دسترسی مناسب به مراکز دیدنی شهر انتخاب کنید.
آیا موزه جواهرات ملی در حال حاضر باز است؟
موزه موقتاً تعطیل است؛ توصیه میکنیم پیش از حرکت، حتماً با شماره ۰۲۱۶۴۴۶۴۷۰۰ تماس بگیرید و از باز بودن آن مطمئن شوید.
قیمت بلیت موزه جواهرات ملی چقدر است؟
براساس آخرین تعرفههای اعلامشده، قیمت بلیت برای بازدیدکنندگان داخلی ۳۰ هزار تومان و برای گردشگران خارجی ۳۰۰ هزار تومان است.
با مترو چطور به موزه جواهرات ملی برویم؟
راحتترین راه، استفاده از خط ۴ مترو تهران و پیاده شدن در ایستگاه فردوسی است. پس از خروج از درب جنوبی ایستگاه، با چند دقیقه پیادهروی بهسمت پایین خیابان فردوسی، به ساختمان بانک مرکزی و ورودی موزه خواهید رسید.
چه وسایلی را نمیتوانیم با خود به داخل موزه ببریم؟
قوانین امنیتی این موزه بسیار سختگیرانه است. شما بازدیدکنندگان اجازه ندارید هیچگونه وسیلهای، از جمله گوشی موبایل، ساعت هوشمند، دوربین عکاسی، کیف، کلید و فندک را با خود به داخل خزانه ببرید. تمامی این وسایل باید پیش از ورود، به باجه امانات موزه تحویل داده شوند.
الماس دریای نور چقدر ارزش دارد؟
برای این گوهر بیهمتا هیچگاه ارزش رسمی تعیین نشده است. از آنجا که الماس دریای نور (با ۱۸۲ قیراط وزن، بهعنوان بزرگترین الماس صورتی جهان) و سایر جواهرات این موزه پشتوانه پول ملی کشور هستند، قیمتگذاری آنها عملاً ناممکن است و ارزش آنها فراتر از اعداد و ارقام است.
افراد در چه بازه سنی اجازه ورود به موزه را دارند؟
طبق قوانین وضعشده، ورود کودکان و نوجوانان زیر ۱۲ سال به داخل موزه ممنوع است. این قانون صرفاً به دلایل امنیتی و حساسیت بالای فضای گاوصندوق و ویترینها اعمال میشود.
موزه جواهرات ملی شامل چند اثر است؟
جواهرات این مجموعه در ۳۶ گنجینه (ویترین) مجزا نگهداری میشوند. شمارش دقیق تمام قطعات امکانپذیر نیست؛ چراکه فقط در یک اثر مانند کره جواهرنشان، بیش از ۵۰ هزار قطعه جواهر به کار رفته است و در کنار آن، هزاران گوهر و شیء تاریخی مستقل دیگر نیز به نمایش درآمدهاند.
