گورستان متفقین تهران در محله قلهک و ضلع جنوبی باغ سفارت بریتانیا قرار دارد و آرامگاه ۶۰۳ تن از سربازان و افراد مرتبط با جنگ‌های جهانی است. این مجموعه با مزارها، بنای یادمان با گنبد فیروزه‌ای و صلیب یادبود، از جاذبه‌های تاریخی کمترشناخته‌شده پایتخت به‌شمار می‌رود. در این راهنما با نشانی دقیق، مسیر دسترسی، تاریخچه، ساعت بازدید، شرایط ورود و دیدنی‌های گورستان آشنا می‌شوید تا بهتر برای بازدید برنامه‌ریزی کنید.
گورستان متفقین کجاست و چگونه به آن برسیم؟
ورودی گورستان متفقین در خیابان دولت، پلاک ۳۴ در محدودهٔ خیابان دکتر شریعتی در قلهک واقع شده است. این پلاک، امروز با نام خیابان شهید کلاهدوز و شمارهٔ ۴۹۳ هم ثبت می‌شود؛ اما بیشتر نقشه‌ها و تابلوها، شمارهٔ جدید را ندارند.
دسترسی به گورستان متقفین با سه روش امکان‌پذیر است:
- مترو: ورودی حدود ۴۰۰ متریِ شمال‌شرقی ایستگاه مترو قلهک قرار دارد.
- پیاده: از ایستگاه قلهک تا درِ گورستان، مسیر پیاده‌ای حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ متر است.
- خودرو: پارکینگ اختصاصی برای بازدیدکنندگان وجود ندارد؛ اما یک پارکینگ نزدیک، نرسیده به تقاطع خیابان کلاهدوز و بهمنی وجود دارد. برای رفتن با خودرو، می‌توانید توقف در خیابان‌های اطراف را هم درنظر بگیرید.
اگر برای دیدن گورستان و محلۀ قلهک، قصد سفر به تهران را دارید، با اجاره اقامتگاه در تهران می‌توانید جایی نزدیک مسیر مترو را انتخاب کنید و صبح، هم‌زمان با باز شدن گورستان در ساعت ۷:۳۰ آنجا باشید.
آدرس گورستان متفقین
تهران، کلاهدوز، بین امین اصفهانی و بهمنی، گورستان متفقین (محله‌ی صدر)
تاریخچه آرامستان قلهک
زمین گورستان متفقین، ابتدا از سوی محمدشاه قاجار به بریتانیا اجاره داده شد و بعدها بخشی از باغ سفارت این کشور بود. در سال ۱۳۳۹، هم‌زمان با سفر ملکه الیزابت دوم به ایران، دستور تأسیس گورستانی برای سربازان متفقین صادر شد و ساخت آن در سال ۱۳۴۲ (۱۹۶۳ میلادی) به پایان رسید.
ایران در هر دو جنگ جهانی به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خود میان خلیج فارس و دریای خزر، شاهد حضور نیروهای نظامی خارجی بود. در سال ۱۲۹۷ (۱۹۱۸ میلادی)، نیروی نظامی بریتانیا با نام دانسترفورس (Dunsterforce) از مسیر ایران به باکو اعزام شد و در شهریور ۱۳۲۰ نیز نیروهای بریتانیا و شوروی وارد ایران شدند. سربازان جان‌باخته در این دوره‌ها در شهرهای مختلف ایران به خاک سپرده شدند و گورستان متفقین قلهک، بخشی از تاریخ حضور این نیروها در ایران را روایت می‌کند.
البته تا سال ۱۳۴۲، اجساد از شهرهای تهران، مسجدسلیمان، رشت، همدان، طبس و بوشهر به این گورستان منتقل شدند. به گزارش CWGC، پیکر جان‌باختگان جنگ جهانی اول، از گورستان پروتستان‌های اکبرآباد و گورستان نظامی همدان هم به قلهک منتقل شدند.
کمیسیون جنگ‌های مشترک‌المنافع (CWGC)
کمیسیون جنگ‌های مشترک‌المنافع (CWGC) سازمانی است که قبرهای نظامیان مشترک‌المنافع را در سراسر جهان نگهداری می‌کند. این کمیسیون در ۱۹۱۷ تأسیس شد و ۶ کشور عضو دارد: بریتانیا، کانادا، استرالیا، نیوزیلند، آفریقای جنوبی و هند.
همه گورستان‌های CWGC در دنیا از چند قاعدۀ یکسان پیروی می‌کنند:
- سنگ قبرهای ایستاده با اندازه و ریخت یکسان؛
- چمن‌کاری در سراسر محوطه؛
- ورودی بدون در؛
- حصار شمشاد.
نام متوفی را اینجا پیدا کنید
برای پیدا کردن نام یک متوفی به صفحۀ Tehran War Cemetery در cwgc.org مراجعه کنید.
دیدنی‌های گورستان متفقین
گورستان متفقین تهران با مساحتی حدود ۳۷۴۰ متر مربع، فضایی آرام و متفاوت دارد و علاوه‌بر ارزش تاریخی، از نظر معماری یادبودها و شیوه سامان‌دهی مزارها نیز دیدنی است. سه بخش اصلی این مجموعه، شامل مزارها، بنای یادمان و صلیب یادبود است که هر یک بخشی از هویت و تاریخ این مکان را نشان می‌دهند.
مزارها و ملیت‌های دفن‌شده
گورستان ۶۰۳ مزار دارد:
| دسته | تعداد مزار |
| جنگ جهانی اول (شامل ۱۳ مزار بدون هویت) | ۴۱۲ |
| جنگ جهانی دوم | ۱۵۲ |
| غیرجنگی | ۱۴ |
| اتباع غیرمشترک‌المنافع | ۲۵ |
در گورستان متفقین چه کسانی دفن شدند؟
ملیت‌های متفاوتی در این گورستان دفن شده‌اند؛ از جمله از لهستان، بریتانیا، هند و روسیه. برخی قبرها نمادین هستند و جسدی در آن‌ها وجود ندارد.
بنای یادمان با گنبد فیروزه‌ای
یکی از بخش‌های شاخص گورستان متفقین تهران، بنای یادمانی با گنبد فیروزه‌ای است که در معماری آن، عناصر ایرانی‌اسلامی با سبک معماری غربی ترکیب شده‌اند. این بنا به یاد سربازانی ساخته شده است که در جریان کارزار ایران جان باختند، اما محل دفن مشخصی ندارند. نام این سربازان از نیروهای هند، بریتانیا و نیوزیلند، روی کتیبه‌های شش دیوار مستقل حک شده است تا یاد آن‌ها در این مجموعه تاریخی حفظ شود.
اقامتگاه‌های تهران
صلیب یادبود و نمادشناسی مزارها
صلیب یادبود گورستان متفقین تهران را رجینالد بلومفیلد، معمار بریتانیایی و طراح دروازه منین (Menin Gate) در بلژیک، طراحی کرده است. طبق ضوابط کمیسیون گورهای جنگ کشورهای مشترک‌المنافع (CWGC)، در گورستان‌هایی که بیش از ۴۰ قبر دارند، معمولاً صلیب یادبود نصب می‌شود.
سنگ قبرهای این مجموعه نیز جزئیات قابل‌توجهی دارند. روی آن‌ها معمولاً نشان نظامی یا ملی متوفی، نماد مذهبی، نام و تاریخ درگذشت حک شده و در برخی موارد، جمله‌ای یادبود نیز به چشم می‌خورد. این نشانه‌ها اطلاعاتی درباره هویت و پیشینه سربازان مدفون‌شده در اختیار بازدیدکنندگان قرار می‌دهند. به‌همین دلیل، گورستان متفقین یکی از جاذبه‌های کمترشناخته‌شده تهران برای علاقه‌مندان به تاریخ جنگ‌های جهانی و یادمان‌های تاریخی است.
ساعت و شرایط بازدید از گورستان متفقین
اگر قصد بازدید از گورستان متفقین را دارید، بهتر است پیش از رفتن، ساعت کاری و شرایط ورود را بررسی کنید. ساعت بازدید در روزهای مختلف هفته متفاوت است و برای بازدید گروهی نیز باید از قبل هماهنگی انجام دهید.
| روز | ساعت بازدید |
| شنبه تا چهارشنبه | ۷:۳۰ صبح تا ۱۵:۱۵ |
| پنجشنبه | ۷:۳۰ صبح تا ۱۳:۱۵ |
| جمعه و تعطیلات رسمی | ساعت بازدید عمومی تأیید نشده است |
برای بازدید از این مکان، بهتر است به نکات ذیل توجه داشته باشید:
- برای ورود انفرادی به گورستان، باید در ورودی واقع در خیابان دولت زنگ بزنید. ورودی شمالی از سمت باغ سفارت بریتانیا نیز وجود دارد، اما عمومی بودن آن تأیید نشده است.
- برای بازدید گروهی باید از قبل با سفارت بریتانیا هماهنگ کنید یا در تورهای مجوزدار شرکت کنید.
- عکاسی در گورستان مجاز است، اما عکاسی مدلینگ مجاز نیست.
- تعرفه رسمی مستقلی برای ورود عمومی اعلام نشده است. برای اطلاع دقیق، هزینه تورهای گردشگری را جداگانه بررسی کنید.
- الزام رسمی به ارائه کارت ملی تأیید نشده است؛ بااین‌حال، بهتر است برای احتیاط مدرک شناسایی معتبر همراه داشته باشید.
اگر می‌خواهید گروهی به گورستان بروید
زمان‌بندی رسمی برای هماهنگی اعلام نشده است. از این رو بهتر است چند روز زودتر پیگیری کنید.
بهترین زمان بازدید
بهار و پاییز بهترین فصل‌ها برای بازدید از گورستان متفقین تهران هستند. در این دو فصل، درختان و فضای سبز محوطه جلوه زیباتری دارند و قدم‌زدن در میان مزارها دلپذیرتر است. اگر در تابستان به این مکان سر می‌زنید، بهتر است بازدید را به ابتدای روز و ساعت بازگشایی، یعنی ۷:۳۰ صبح، موکول کنید تا از گرمای هوا در امان بمانید. از آنجا که امکان بازدید در روزهای تعطیل رسمی به‌طور قطعی تأیید نشده است، پیش از مراجعه حتماً درباره شرایط پذیرش با مسئولان مربوط هماهنگ کنید.
برای ادامه سفر
جاذبه‌های نزدیک گورستان متفقین
چهار مکان در شعاع حدود یک کیلومتری گورستان متفقین برای بازدید پیش یا پس از آن مناسبند؛ از موزه شهید مطهری و شهر کتاب فرشته گرفته تا سینما فرهنگ و کافه کاریز. در این صورت می‌توانید پس از بازدید، مسیر خود را در شمال تهران ادامه دهید و برای خرید یا ناهار به یکی از رستوران‌های منطقه تجریش بروید. البته پیشنهاد ما این است که قبل از حضور، لیست بهترین رستوران‌های تجریش را ببینید و متناسب با قیمت و منوی هر رستوران، گزینه مورد نظر را انتخاب کنید.
موزه شهید مطهری
موزه شهید مطهری در فاصله حدود ۴۵۰ متری گورستان متفقین، در خیابان کلاهدوز، خیابان صدرا قرار دارد. اگر به زندگی و آثار شهید مطهری علاقه‌مند هستید، می‌توانید بازدید از این موزه را در برنامه گردشگری خود بگنجانید. ساعت بازدید موزه، روزانه از ۹ صبح تا ۱۸ است. اگر در بهار یا پاییز به قلهک می‌روید، زمان بیشتری برای گشت‌گذار خواهید داشت، می‌توانید گشت‌وگذار خود را با پیاده‌روی در مسیر دربند تهران ادامه دهید و از طبیعت شمال پایتخت لذت ببرید. البته آشنایی با مسیر دربند و اطلاع از جاذبه‌های دیدنی این منطقه، می‌تواند برنامه گردشگری‌تان را کامل‌تر کند.
شهرکتاب فرشته
شهرکتاب فرشته حدود یک کیلومتر با گورستان متفقین فاصله دارد و در خیابان شریعتی، بین خیابان‌های سروش و کسری، پلاک ۱۶۷۱ در محله صدر واقع شده است. این مجموعه از ساعت ۱۰ صبح تا ۱۱ شب فعالیت می‌کند و می‌تواند مقصدی مناسب برای علاقه‌مندان به کتاب باشد. پس از بازدید از گورستان، می‌توانید سری به شهرکتاب بزنید، کتاب‌ها را مرور کنید و در کافه داخل مجموعه کمی استراحت کنید.
سینما فرهنگ
اگر دوست دارید پس از بازدید از گورستان متفقین، برنامه تفریحی دیگری در برنامه‌ریزی خود داشته باشید، سینما فرهنگ یکی از گزینه‌های نزدیک به شماست. این سینما در فاصله حدود ۳۵۰ متری گورستان قرار دارد و با ۳ سالن با ظرفیت حدود ۶۰۰ صندلی در لیست بهترین سینماهای تهران قرار گرفته است.
سانس‌ها معمولاً از حدود ساعت ۱۰ صبح آغاز می‌شوند و تا ۲۲:۳۰ ادامه دارند؛ البته زمان نمایش فیلم‌ها به برنامه روزانه بستگی دارد. وجود پارکینگ سینما هم می‌تواند برای کسانی که با خودروی شخصی به این محدوده می‌آیند، مزیت محسوب شود.
کافه کاریز
کافه کاریز در فاصله حدود ۷۰۰ متری گورستان متفقین، در خیابان شریعتی، خیابان دولت، نبش خیابان نعمتی (کیکاووس)، در باغ خانه شاعران قرار دارد. این کافه از ساعت ۹ صبح تا ۱۱:۳۰ شب پذیرای مشتریان است و حیاط روباز آن، فضایی دلپذیر برای استراحت پس از بازدید فراهم می‌کند. اگر می‌خواهید کمی دور از شلوغی بنشینید، قهوه بنوشید یا زمانی را به مطالعه و یادداشت‌برداری اختصاص دهید، کافه کاریز که نامش در لیست بهترین کافه‌های تهران قرار گرفته، می‌تواند انتخاب مناسبی برایتان باشد.
سخن پایانی
گورستان متفقین تهران گوشه‌ای از تاریخ جنگ‌های جهانی در ایران را روایت می‌کند. اگر به تاریخ علاقه دارید، بازدید از این مجموعه می‌تواند بخشی متفاوت از گشت‌وگذار شما در پایتخت باشد. پیش از رفتن، ساعت بازدید و شرایط ورود را بررسی کنید و برای بازدید گروهی، هماهنگی‌های لازم را انجام دهید.
اگر از شهر دیگری به تهران سفر می‌کنید و می‌خواهید علاوه‌بر گورستان متفقین، از دیگر جاذبه‌های پایتخت هم دیدن کنید، با اجاره خانه روزانه در تهران می‌توانید محل اقامتتان را متناسب با مسیر گردش و نیازهای سفرتان انتخاب کنید. در اتاقک گزینه‌های مختلف اقامتی را بررسی کنید و برای سفری راحت‌تر به تهران برنامه‌ریزی کنید.
گورستان متفقین تهران کجاست؟
گورستان متفقن در قلهک و در ضلع جنوبی باغ سفارت بریتانیا واقع است؛ اما ورودی آن، در خیابان دولت، پلاک ۳۴ (۴۹۳ کلاهدوز) قرار گرفته است.
چه کسانی در گورستان متفقین دفن شده‌اند؟
مدفون شده‌های این گورستان، ۶۰۳ نفر هستند: ۴۱۲ نفر از جنگ جهانی اول، ۱۵۲ نفر از جنگ جهانی دوم، ۱۴ مورد غیرجنگی و ۲۵ نفر از تابعیت‌های غیرمشترک‌المنافع.
ساعت بازدید از آرامستان قلهک چیست؟
طبق اطلاعات مندرج در CWGC، شنبه تا چهارشنبه ۰۷:۳۰ تا ۱۵:۱۵ و پنجشنبه ۰۷:۳۰ تا ۱۳:۱۵ زمان بازدید در نظر گرفته شده است.
آیا بازدید از گورستان متفقین رایگان است؟
تعرفهٔ رسمی مستقلی برای ورود به این مکان پیدا نشده است.
آیا عکاسی در گورستان متفقین مجاز است؟
بله! به شرط اینکه عکاسی مدلینگ نباشد.
