آشنایی با سوغات و صنایع دستی استان اصفهان

محبوب ترین سوغات و صنایع دستی اصفهان

اصفهان که یکی از مهم‌ترین شهرها در زمینه هنرهای اصیل است به‌عنوان مهد صنایع دستی ایران شناخته می‌شود. دست‌سازه‌های اصفهان در ایران و جهان شناخته شده‌اند و دوستداران زیادی دارند. با عبور از بازار‌های قدیمی محصولات هنرمندان با ذوق و سلیقه اصفهانی را می‌بینید که اصالت را با طرح و نقش تلفیق کرده‌اند.

برای آشنایی بیشتر با این محصولات منحصربه‌فرد می‌توانید این متن را بخوانید.

سوغات اصفهان
عکس از ایرنا

خاتم‌ کاری سوغات اصفهان

خاتم‌کاری هنری ظریف و اصیل است که در استان اصفهان توسط استادان خاتم‌کاری روی چوب‌های مخصوص، عاج و استخوان فیل و مفتول‌های فلزی نقش می‌بندد. زمان دقیق پیدایش این هنر مشخص نیست اما در ایران از زمان سلجوقیان رواج پیدا کرده و در زمان صفویان به اوج خود رسیده است.

خاتم کاریِ درِ مدرسه سلطانی چهارباغِ اصفهان از زمان صفویان به جا مانده است و در بسیاری از بناهای تاریخی مانند منبر چوبی مسجد لنبان اصفهان و درهای تالار آینه کاخ گلستان تهران می‌توان این هنر ارزشمند را مشاهده کرد.

خاتم کاری
عکس از chidaneh.com

میناکاری آشناترین صنایع دستی اصفهان

یکی از ارزشمندترین صنایع دستی استان اصفهان ظرف‌های میناکاری شده است. میناکاری هنر نقاشی و طراحی روی ظروف مسی است که گاهی اوقات روی ظر‌ف‌هایی از جنس طلا و نقره هم انجام می‌شود. میناکاری در لغت به معنی آسمان آبی است و رنگ‌های به کار رفته در آن بیشتر آبی، سبز و کمی قرمز است.

جالب است بدانید که قدمت این هنر به پنج‌هزار سال پیش برمی‌گردد. در کاوش‌های باستان‌شناسان در شهر نهاوند یک جفت گوشواره طلا مربوط به سده هفتم یا هشتم پیش از میلاد  به دست آمده که روی آن میناکاری صورت گرفته است.

مینا کاری
عکس از زهرا باغبان

مسگری

انسان بعد از کار با سنگ و گِل به ساختن ظرف‌هایی با مس روی آورد؛ مسگری یکی از قدیمی‌ترین صنایع دستی ایران است که در حدود پنج‌هزار سال قدمت دارد. اوج این هنر در ایران به دوران سلجوقیان برمی‌گردد.

گفته می‌شود به این دلیل که مس در طبیعت بیشتر از باقی فلزها وجود دارد و به‌ دست آمدن آن راحت‌تر است پیشینیان به ساختن ظروف مسی روی آوردند.

در حال حاضر بسیاری از افراد از ظروف مسی برای طبخ غذا یا تزئین خانه‌های خود استفاده می‌کنند. بازار مسگرهای اصفهان یکی از بهترین مکان‌ها برای تهیه ظروف مسی کاربردی و تزئینی است.

مسگری
عکس از علیرضا ولایی

قلم‌ زنی

قلم‌زنی روی ظروف مسی، نقره‌ای و برنجی یکی از صنایع دستی قدیمی است که استفاده از آن هنوز در اصفهان، شیراز و تبریز رواج دارد. در قلم‌زنی به سبک اصفهانی با ضربه زدن روی قلم به‌وسیله چکش نقش و طرح مورد نظر را روی ظرف حک می‌کنند و بیشتر طرح‌های این سبک برجسته و چند بعدی‌اند؛ مثل قلم زنی‌های ضریح‌ بزرگان شیعه که نقوش برجسته و سه‌بعدی دارند.

در آثار به جا مانده از آریایی‌ها آثار قلم‌زنی روی سکه‌هایشان دیده می‌شود و در برخی از اشیاء کشف شده از دوران مادها هم قلم زنی وجود دارد.

حکاکی روی فلزات در دوران هخامنشیان به اوج خود رسید اما در زمان حمله اسکندر به تخت جمشید بسیاری از این آثار ذوب و به سکه تبدیل شدند. دوباره در دوران ساسانیان این هنر مورد استفاده قرار گرفت و اکنون ظرف‌های بسیاری از آن دوران به جا مانده است که با استفاده از قلم‌زنی مراسم تاج‌گذاری و شکار پادشاهان ساسانی را روی آن‌ها نقاشی کرده‌اند.

قلم زنی
عکس از احسان جزینی

قلمکار سازی

قلمکارسازی یا چیت‌سازی هنر نقاشی و چاپ روی پارچه است که از دوران مغول‌ها در اصفهان رواج داشته و برای تزیین بسیاری از لباس‌های مردانه و زنانه از آن استفاده می‌کردند. این هنر در دوران صفویه به اوج خود رسید و تا دوران قاجار از آن استفاده می‌کردند.

هم‌اکنون در استان اصفهان قلمکاری انجام می‌شود و یکی از معروف‌ترین صنایع دستی این استان است. قلمکاری بیشتر روی پارچه‌های ابریشم، کرباس، کتان، پنبه و چلوار انجام می‌شود و نقش‌های آن بیشتر شامل طرح‌های اسلیمی، داستان‌های حماسی، کتیبه‌های اشعار ایرانی، طبیعت و حیوانات است.

قلمکار سازی
عکس از احسان جزینی

زرباف

زرباف یکی از صنایع دستی استان اصفهان است که به‌ نام‌های زری‌باف و زربفت نیز شناخته می‌شود. در این هنر نوعی پارچه از ابریشم تولید می‌شود که در تار و پود آن رشته‌هایی از جنس نقره یا طلا وجود دارد. تولید پارچه‌های زرباف در دوران صفویه رونق زیادی داشت که با به‌ وجود آمدن پارچه‌های نخی کمتر شد.

زرباف
عکس از سایت میراث فرهنگی

فیروزه‌ کوبی

فیروزه‌کوبی یکی از صنایع دستی است که از کشور روسیه به مشهد و سپس به اصفهان رسید. در این هنر قطعات فیروزه روی ظروف نقره‌‌ای، مسی و برنجی کوبیده می‌شود و بیشتر جنبه تزیینی دارد. فیروزه‌کوبی روی زیورآلات هم استفاده می‌شود.

فیروزه کوبی
عکس از زهرا باغبان

منبت‌ کاری

منبت‌کاری اثری هنرمندانه و بسیار ظریف روی چوب است. ریشه این کلمه از نبات به معنی روییدن آمده و دلیل استفاده از آن برای این هنر حک کردن تصویر گل، بوته و پرندگان روی چوب است. قدیمی‌ترین اثر منبت‌کاری شده ایران یک لنگه در مسجد جامع عتیق شیراز است. چوب گردو، شمشاد و گلابی به دلیل استحکام و دوام مناسب برای منبت‌کاری مناسب‌اند.

تاریخ پیدایش این هنر در ایران به صورت دقیق مشخص نیست اما به گفته برخی از کارشناسان منبت‌کاری به قبل از دوران ساسانیان مربوط است.

منبت کاری
عکس از monabbat.com

معرق‌ کاری

موزاییک‌سازی نام دیگر معرق‌کاری است که از دوران ایلخانان تا کنون در ایران رواج دارد و یکی از معروف‌ترین صنایع دستی استان اصفهان است. معرق‌کاری انواع گوناگونی مانند معرق کاری روی چوب، کاشی، سرامیک، سنگ و معرق‌کاری ساده. در معرق‌کاری روی چوب تصویری ظریف و هنرمندانه با تکه‌های چوب ساخته می‌شود.

از این هنر برای ساخت تابلو، ساعت، میز، بوفه و جعبه‌های تزیینی استفاده می‌شود.

معرق کاری
عکس از apadanaart.com

نقره و ملیله‌ کاری

نقره و ملیله‌کاری یکی از صنایع دستی استان اصفهان است که از استان زنجان به این اصفهان رسیده است. استادکاران با مفتول‌های نقره‌ای و مسی، که به شکل ملیله‌اند، ظرف‌ها را تزیین می‌کنند. طرح‌های ملیله‌کاری تلفیقی از طرح‌های اسلیمی و سنتی است که با ظرافت و به‌صورت هنرمندانه کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و جلوه‌ای تماشایی به ظرف‌ها می‌بخشند.

نقره و ملیله کاری
عکس از کاظم قانع

نگارگری

نگارگری یکی از هنرها و صنایع دستی اصفهان است که در دوران گذشته از آن برای تصویرسازی کتاب‌ها استفاده می‌‌کردند. نگارگری ایرانی در سده‌های چهارم، هفتم، هشتم و یازدهم به اوج شکوفایی خود رسید.

بسیاری از دیوار‌نگاره‌ها و پرده‌نگاری‌ها که توسط استادان نگارگری نقاشی شده بودند در زمان حمله مغول‌ها به ایران از بین رفتند. نگارگری مکتب‌های گوناگونی دارد و مکتب اصفهان یکی از آن‌هاست.

نگارگری
عکس از fotografia.islamoriente.com

مینیاتور

به نقاشی ظریف و هنرمندانه که در‌ آن تصویر‌های باستانی و عرفانی خلق می‌کنند مینیاتور یا خردنگاری گفته می‌شود. برخی از کارشناسان عقیده دارند که نقاشی مینیاتور از چین به ایران آمده است اما با زحمت و تلاش هنرمندان، سبک ایرانی این هنر در جهان جایگاه بالاتری نسبت به مینیاتور چینی دارد.

مینیاتور
عکس از esfahanemrooz.ir

گیوه‌ بافی و گیوه‌ دوزی

گیوه نوعی پاپوش است که برای استفاده در آب‌و‌هوای معتدل مناسب است. گیوه‌بافی در شهرضای اصفهان رواج بیشتری نسبت به دیگر شهرهای این استان دارد. برای تهیه یک گیوه دو روز زمان لازم است و در حال حاضر هنرمندان برای تولید گیوه تلاش می‌کنند تا این صنایع دستی قدیمی به دست فراموشی سپرده نشود.

گیوه بافی
عکس از مصطفی مجللی

قلمدان‌ سازی

قلمدان‌سازی یکی از صنایع دستی قدیمی در تاریخ ایران است که در آن هنرمندان جعبه‌های زیبایی را برای نگهداری قلم خوشنویسی می‌سازند. محققان نتوانسته‌اند تاریخ دقیقی را برای پیدایش این هنر به‌ دست آورند اما بعد از ورود اسلام به ایران بسیاری از هنرمندان به ساخت قلمدان برای خوشنویسی و تحریر نوشته‌های مهم اقدام کردند.

در زمان صفویان به دلیل شکوفایی هنر خوشنویسی، قلمدان‌سازی هم به اوج رونق رسید و در حال حاضر قلمدان‌های بسیار نفیسی از آن دوران به‌ جا مانده است.

قلمدان سازی
عکس از honarkadehsarv.com

خوشنویسی

خوشنویسی از قرن پنجم هجری قمری تا کنون یکی از زیباترین صنایع دستی بوده و همواره مورد توجه قرار گرفته است. نستعلیق یکی از ابتدایی‌ترین خط‌های تحریری ایران است که در قرن نهم به اوج کمال رسید. در دوران صفویان که اصفهان پایتخت ایران بود خط‌های ثلث، نسخ و نستعلیق به شکوفایی رسیدند و استادان خطاط برای این هنر تلاش‌های بسیاری کردند و کتاب‌های خطی زیادی را به رشته تحریر درآوردند.

خوشنویسی
عکس از زهرا باغبان

صحافی

صحافی یکی از قدیمی‌ترین هنرها و صنایع دستی استان اصفهان است. در دوران صفویان هنرمندان با ظرافت جلد‌های منحصر‌به‌فردی را برای نسخه‌های خطی کتاب‌های ارزشمند ساختند. امروزه نیز کتاب‌های قدیمی به دلیل داشتن جلد‌های صحافی شده که اثر دست هنرمندان دوران صفویه است ارزش و اعتبار فراوانی دارند.

صحافی
عکس از nujaa.com

عبا بافی

عبابافی یکی از صنایع دستی قدیمی است که در شهرهای مرکزی ایران رواج داشته. در استان اصفهان نیز شهر نائین در زمینه تولید عبا سهم بیشتری را به خود اختصاص داده است. پشم و کرک از مواد اولیه بافت عبا به شمار می‌روند و بیشتر عباها به رنگ‌های مشکی، قهوه‌ای و سرخ‌اند.  زنان هنرمند اصفهانی بعد از چیده شدن کرک شتر آن را موکشی می‌کنند، در مرحله بعد پشم با دستگاه‌های برش حلاجی می‌کنند، به نخ‌ریسی می‌فرستند و در نهایت از نخ‌ِ تولید شده برای بافتن عبا استفاده می‌کنند. عبابافی یکی دیگر از صنایع دستی ارزشمند است که به کشورهای حوزه خلیج فارس صادر می‌شود.

عبابافی
عکس از خبرگزاری صداو سیما

تهیه شده توسط تیم تولید محتوای اتاقک

آشنایی با سوغات و صنایع دستی استان اصفهان
5 (100%) 1 vote

درباره‌ی فاطمه شریفی

من عکاسم و می‌نویسم چون همیشه دلم می‌خواست دنیا رو جور دیگه‌ای ببینم. توی رویاهام به همه شهرها سفر می‌کردم و با مردم و فرهنگ‌های مختلف آشنا می‌شدم و ازشون عکاسی می‌کردم. اما یک روز تصمیم گرفتم هم دنیا رو جور دیگه‌ای ببینم و هم جور دیگه‌ای به بقیه نشون بدم. برای همین شروع کردم به عکاسی کردن که خیلی‌ چیزهای جالب رو از دریچه دوربینم به همه معرفی کنم و بعد از اون قلم به دست گرفتم و نوشتن رو شروع کردم. این طوری من و همه کسانی‌ که نوشته‌هام رو می‌خونند به همه شهرها سفر می‌کنیم و با دیدنی‌ها و فرهنگ‌های مختلف آشنا می‌شیم.

3 نظر

  1. استان فارس هم کار کنیییییییییییید

  2. حیف این همه هنرهای بی‌نظیر و پرزحمت که تو دنیا شناخته شده نیست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اجاره آنلاین ویلا و اقامتگاه