کنیسه عزرا یعقوب با قدمت ۱۳۰ سال در محله عودلاجان تهران (محله قدیمی کلیمیان) قرار دارد. این بنای تاریخی در سال ۱۲۷۳ خورشیدی تأسیس شد و یادگار یکی از تاجران ثروتمند یهودی دوران قاجار است. درهای این کنیسه به‌صورت روزمره برای بازدید عموم باز نیست و ورود به آن نیازمند هماهنگی است. در این مقاله از مجله اتاقک آدرس دقیق، بهترین مسیرهای دسترسی، تاریخچه و شرایط بازدید از این نیایشگاه تاریخی را بررسی می‌کنیم.
کنیسه عزرا یعقوب کجاست؟
کنیسه عزرا یعقوب از آن خانه‌های قدیمی تهران است که توانسته در دل شهرسازی مدرن و ساختمان‌های بلند ترسناک، بازهم خودش را حفظ کند. آن‌هم ته یک کوچه بن‌بست قدیمی در محله عودلاجان. محله‌ای که کارشناسان می‌گویند نزدیک به ۴۰۰ سال از عمرش می‌گذرد.
شما هم با خواندن آدرس بالا دلتان ضعف رفت و به این فکر کردید که این خانه چه داستان‌هایی را پشت سر گذاشته است؟ اگر جوابتان بله است پس بیایید تا در بخش‌های بعد بهتان بگویم و این را هم توضیح دهم که چرا در عنوان مقاله گفتم قصه کنیسه‌ای که صاحبش می‌دانست از زندگی چه می‌خواهد؟
آدرس کنیسه عزرا یعقوب
تهران، خیابان مصطفی خمینی (سیروس سابق)، کوچه زمردی، کوچه برادران برهمه، کوچه مرادی، کوچه حکیم، بن‌بست چهارم، پلاک ۱۶، کنیسه عزرا یعقوب
به چه مکان‌هایی کنیسه می‌گویند؟
به ساختمان مذهبی یهودیان که در آن برای نیایش یا تجمعات مذهبی جمع می‌شوند، کنیسه می‌گویند. در ایران نزدیک به ۱۰۰ کنیسه وجود دارد که بیشتر آن‌ها در تهران، شیراز و اصفهان هستند. بر اساس قوانین هلاخا که قوانین شریعت یهود است، امکان نیایش مشترک و دسته‌جمعی یهودی‌ها در هر مکانی که حداقل ۱۰ یهودی دورهم باشند، وجود دارد. در کنار کنیسه عزرا یعقوب، بازدید از کنیسه حییم نیز برای علاقه‌مندان به تاریخ مذهبی بسیار جذاب است
تاریخچه کنیسه عزرا یعقوب
خب برسیم به بخش جذاب این مقاله، یعنی تاریخچه کنیسه عزرا یعقوب. عزرا نام یکی از پیامبران بنی‌اسرائیل است. عزرا یعقوب یکی از تاجران ثروتمند اواخر دوران قاجار و اولین کسی بود که راه تجارت ایران با منچستر را باز کرد. وی در تهران و محله عودلاجان زندگی می‌کرد. محله‌ای که در دوران سلطان صاحب قران (ناصرالدین‌شاه قاجار) یکی از مهم‌ترین محله‌های یهودی‌نشین تهران بود و به آن سرچال می‌گفتند.
عزرا یعقوب اولین تاجر ایرانی بود که پارچه فاستونی را از انگلستان به ایران وارد کرد. داستان تأسیس این کنیسه به یک اتفاق تلخ گره خورده است؛ روزی یکی از اهالی متعصب محل، عزرا یعقوب را با وجود بیماری شدید مجبور به پارو کردن برف پشت‌بام کرد. این فشار جسمی باعث شد تا این تاجر متمول در بستر بیماری بیفتد و در سن چهل و چند سالگی از دنیا برود.
عزرا یعقوب در روزهای پایانی عمر به همسرش (صنوبر خانم حق‌نظر) وصیت کرد تا خانه مسکونی‌شان را وقف کرده و به کنیسه تبدیل کند. پس از فوت او در سال ۱۲۷۳، همسرش به این وصیت عمل کرد.
همان‌طور که گفتیم عزرا یعقوب تاجر سرشناسی بود و اموال زیادی داشت. بعد از فوت عزرا یعقوب بخش زیادی از دارایی‌های او صرف امور خیریه شد. ازجمله:
- ساخت یک آب‌انبار در محله عودلاجان که آب شش ماه این منطقه را تأمین می‌کرد.
- ساخت یک مکتب‌خانه
- تأمین هزینه لازم برای ساخت یک کنیسه در بیمارستانی در اورشلیم
باید بگویم این کنیسه در طول سال‌های ۱۳۱۳ تا ۱۳۱۶ محل سکونت موقت عده زیادی از یهودیان بخارا و سمرقند و یهودیان لهستانی بود که به ایران پناه آورده بودند. کنیسه عزرا یعقوب در سال ۱۳۸۳ به فهرست آثار ملی ایران اضافه شد.
روایت تاریخی
در روزگار پرالتهاب انقلاب مشروطه، حیاط و سالن‌های این کنیسه به یکی از کانون‌های مهم برای فعالیت‌های فرهنگی و سخنرانی‌های پرشور برخی از مشروطه‌خواهان تبدیل شده بود. تصور کنید در همان نقطه‌ای ایستاده‌اید که روزگاری صدای آزادی‌خواهی و تحولات تاریخی تهران از پشت دیوارهای آجری آن به گوش می‌رسید!
معماری کنیسه عزرا یعقوب
کنیسه عزرا یعقوب از آن ساختمان‌های قدیمی دلبر در ته کوچه‌ای بن‌بست است. ساختمانی که خودش را به‌خوبی از دست بسازوبفروش‌ها نجات داده و هویت اصالتش را حفظ کرده است. همان‌طور که در بخش قبل گفتیم ساختمان کنیسه عزرا یعقوب در سال ۱۲۷۳ ساخته شد و به همین خاطر شاخصه‌های معماری دوران قاجار در آن دیده می‌شود.
بعد از اینکه درب آهنی کوچک ولی زیبای کنیسه به روی شما باز شد، حیاط بزرگ کنیسه، حوض وسط آن که درختی کهنسال مثل پیرمردی خمیده از آن مراقبت می‌کند، موزاییک‌های خاکستری و در گوشه‌ای دیگر چند درخت کم سن و سال توجه شما را جلب می‌کنند. بعدازآن پنجره‌های آبی‌رنگ بنا دل شما را می‌برد. باید بگویم کنیسه عزرا یعقوب چندین بار مرمت شده است، اما نمی‌دانم چه حکمتی دارد که روح این ساختمان اصیل است و وقتی وارد آن می‌شوید احساس می‌کنید در زمان سفر کردید و به سال ۱۲۷۳ برگشتید.
برای ادامه سفر
در این ساختمان دو کنیسه روبروی هم وجود دارد. کنیسه ضلع جنوبی بزرگ‌تر است و چند اتاق دارد تا جایی که می‌تواند پذیرای ۲۰۰ نفر باشد. این قسمت تا قبل از کوچ یهودیان از ایران یا تغییر محله زندگی‌شان، فعال بود ولی با کم شدن جمعیت کلیمیان ساکن در محله عودلاجان، این کنیسه بزرگ تعطیل شد و حالا مسکونی است.
کنیسه کوچک‌تر درست روبروی کنیسه بزرگ و در ضلع شمالی بنا قرار دارد. این قسمت همچنان فعال است و فضایی گرم و صمیمی دارد. در کنیسه کوچک شمع منورا، جایگاه تورا، معدود اشیای به‌جامانده از قدیم، قاب عکس‌های قدیمی و کتابخانه‌ای با کتاب‌های مذهبی نگهداری می‌شوند.
طومارهای بزرگ تورات که به‌صورت کامل روی پوست نوشته شده‌اند، درون جایگاه مخصوصی (هخال) نگهداری می‌شوند و پیش‌نماز برای خواندن آن‌ها در جایگاهی به نام «تِوا» قرار می‌گیرد. طبق یک قانون مهم مذهبی، هیچ عکس یا تصویری حتی از پیامبران در بخش جلویی کنیسه قرار ندارد تا نیایشگران هنگام تعظیم، تنها در برابر خداوند تعظیم کنند. وجود میز و صندلی در این سالن نشان می‌دهد که این کنیسه صرفاً محل عبادت نبوده و به‌عنوان کانون اجتماعات، گفت‌وگوها و جلسات یهودیان عودلاجان نیز کاربرد داشته است.
نکته سفر
در حال حاضر ۲۳ کنیسه فعال در شهر تهران وجود دارد که کنیسه عزرا یعقوب یکی از قدیمی‌ترینِ آن‌هاست.
شرایط بازدید از کنیسه عزرا یعقوب
امکان بازدید انفرادی و بدون هماهنگی از این کنیسه وجود ندارد. برای ورود به این مجموعه، دو راه پیش روی شماست:
- ثبت‌نام در تورهای گردشگری تهران: بسیاری از تورهای مجاز تهران‌گردی که برنامه‌های بازدید از محله عودلاجان را دارند، هماهنگی‌های لازم برای ورود به این کنیسه را از پیش انجام می‌دهند.
- دریافت مجوز از انجمن کلیمیان تهران: پژوهشگران یا گروه‌های خاص می‌توانند با مراجعه مستقیم یا تماس با انجمن کلیمیان ایران، درخواست مجوز بازدید خود را ثبت کنند.
مسیر دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب
همان‌طور که در بخش‌های قبل گفتم، کنیسه عزرا یعقوب در یکی از قدیمی‌ترین محله‌های تهران یعنی محله عودلاجان قرار دارد. همین موضوع باعث شده است که دسترسی به این کنیسه با خودروی شخصی کمی سخت باشد. به همین خاطر توصیه می‌کنم برای بازدید از کنیسه عزرا یعقوب، به خودروی شخصی‌تان استراحت بدهید و از وسایل حمل‌ونقل عمومی که شامل موارد زیر می‌شوند، استفاده کنید:
دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با بی آر تی
اگر می‌خواهید با بی آر تی به کنیسه عزرا یعقوب بروید، میتوانید از خط ۲ بی آر تی یعنی خط خاوران-آزادی استفاده کنید. بعد در ایستگاه چهارراه مولوی پیاده شوید. البته باید بگویم از این ایستگاه تا کنیسه حدود ۱۵ دقیقه پیاده‌روی پیش روی شماست. آن‌هم پیاده‌روی در خیابان‌های قدیمی که شما خودتان کاشف خیلی از مکان‌های قدیمی دیگر تهران خواهید بود.برای آشنایی با تاریخچه و راسته‌های این خیابان سنتی، مقاله خیابان مولوی تهران را پیشنهاد می‌دهیم.
دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با مترو
شما میتوانید از ایستگاه مولوی خط ۷ مترو، ایستگاه بهارستان خط ۲ یا ایستگاه ۱۵ خرداد در خط ۱ مترو به کنیسه عزرا یعقوب بروید. از این روش دسترسی هم مثل روش قبل، حدود ۱۵ تا ۲۰ دقیقه پیاده‌روی در محله‌های قدیمی تهران پیش روی شماست که مقدمه‌ای دل‌چسب برای رسیدن به کنیسه به حساب می‌آید.
دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با اتوبوس
باید بگویم راه‌های دسترسی به کنیسه عزرا یعقوب با وسایل حمل‌ونقل عمومی به‌قدری راحت است که انگار این کنیسه همیشه منتظر مهمان است. شما میتوانید با اتوبوس‌های خط ۳۵۱ هاشم‌آباد به ناصرخسرو، خط ۳۴۴ خاوران به ناصرخسرو و ۳۱۲ میدان رسالت به میدان قیام هم به کنیسه بروید. فقط باید مراقب باشید که محو زیبایی‌ها و بافت سنتی این مناطق نشوید و در ایستگاه چهارراه سیروس پیاده شوید. فاصله شما از این ایستگاه تا کنیسه فقط ۵ دقیقه است، البته به شرطی که حواستان پرت نشود و دلتان نخواهد با ساختمان‌های قدیمی و مغازه‌ها عکس بگیرید.
جاهای دیدنی نزدیک به کنیسه عزرا یعقوب
محله عودلاجان پر از خانه‌ها، بازارچه‌ها، مغازه‌ها و کوچه‌پس‌کوچه‌های قدیمی است که جان می‌دهند برای کاوش. اصلاً به همین خاطر است که این منطقه سهم زیادی از جاهای دیدنی تهران به‌خصوص جاهای تاریخی را از آن خودش کرده است. پس اگر دنبال یک فهرست از جاهای دیدنی نزدیک به کنیسه عزرا یعقوب در محله عودلاجان می‌گردید، از موارد زیر اسکرین شات بگیرید:
بازارچه تاریخی عودلاجان
اگر مسافر تهران هستید که حتماً در برنامه سفرتان بازدید از بازار بزرگ و میدان ۱۵ خرداد وجود دارد. اگر هم ساکن پایتخت هستید که مطمئنم بارها به بازار سر زدید. توصیه می‌کنم قبل یا بعد از ملاقات با کنیسه، از بازارچه تاریخی عودلاجان که بازسازی تهران قدیم است دیدن کنید.اگر به عکاسی و شکم‌گردی در بافت قدیمی علاقه دارید،کوچه مروی انتخابی فوق‌العاده است.
بهتان قول می‌دهم قدم زدن در این بازارچه و بازی نوری که از طاق‌ها بازیگوشی می‌کند و روی صورتتان می‌افتد، حسابی لذت‌بخش خواهد بود. پس از گشت‌وگذار در عودلاجان میتوانید با چند دقیقه پیاده‌روی به بازار بزرگ تهران بروید و گردش خود را کامل کنید
حمام نواب
اگر طرفدار خانه‌ها و حمام‌های تاریخی هم نیستید، پیشنهاد می‌کنم از حمام نواب بازدید کنید. این حمام لوکیشن معروف‌ترین فیلم فارسی قبل از انقلاب یعنی قیصر بود و سکانس پرطرفدار قتل کریم آب منگل در این حمام فیلم‌برداری شد. این حمام تاریخی همان‌جایی است که به عنوان قتلگاه کریم آب منگل در فیلم قیصر شناخته می‌شود
آدرس حمام نواب
خیابان ۱۵ خرداد، خیابان ری، خیابان امامزاده یحیی، خیابان قاسمی، حمام نواب تهران
خانه کاظمی
خانه کاظمی یکی از خانه‌های قدیمی تهران است که در محله عودلاجان قرار دارد. این خانه در حال حاضر موزه مردم‌شناسی تهران قدیم است. بازدید از خانه کاظمی که از دوران قاجار به‌جا مانده و بازدید از موزه مردم‌شناسی آن، به یک تجربه لذت‌بخش در تهران گردی شما تبدیل می‌شود. پیشنهاد می‌کنیم در طول تهران‌گردی خود حتماً سری هم به امامزاده یحیی بزنید.
نکات مهم موقع بازدید از کنیسه عزرا یعقوب
- دربهای کنیسه عزرا یعقوب به روی عموم باز نیست. برای بازدید باید با تورهای گردشگری تهران همراه شوید یا از انجمن کلیمیان تهران مجوز بگیرید.
- کنیسه عزرا یعقوب در کوچه‌پس‌کوچه‌های تهران قدیم و عودلاجان است. پس توصیه می‌کنم قید دسترسی با خودروی شخصی را بزنید و از وسایل حمل‌ونقل عمومی استفاده کنید.
- حواستان باشد که به عقاید و باورهای کلیمیان احترام بگذارید.
سخن آخر
در این مقاله به دل یکی از قدیمی‌ترین محله‌های تهران یعنی عودلاجان رفتیم. در کوچه‌پس‌کوچه‌های آن قدم زدیم و چندساعتی را با حال و هوای تهران قدیم زندگی کردیم. بعد با تورهای گردشگری همراه شدیم و به ملاقات کنیسه عزرا یعقوب رفتیم. البته گروهی از ما هم با انجمن کلیمیان هماهنگ کرده بودند و با مجوز بازدیدی که داشتند به ما ملحق شدند.
تماشای ساختمان ۱۳۰ ساله کنیسه و قدم زدن در بافت قدیمی تهران حال و هوایمان را حسابی عوض کرد و خاطره خوش دیگری به فهرست تهران گردی‌هایمان اضافه شد.جهت آشنایی با همه جاذبه‌ها و هزینه‌ها، به جامع‌ترین راهنمای سفر به تهران مراجعه کنید
پس از گشت‌وگذار در بافت تاریخی عودلاجان و بازدید از کنیسه عزرا یعقوب، استراحت در یک اقامتگاه راحت می‌تواند خستگی این سفر در دل تاریخ را از تنتان بیرون کند. برای تکمیل این تجربه و داشتن اقامتی بی‌دغدغه در پایتخت، میتوانید انواع آپارتمان ، سوئیت واجاره روزانه خانه در تهران را به‌سادگی و پیش از شروع سفر، از طریق سایت اتاقک بررسی و رزرو کنید.
سؤالات متداول
کنیسه عزرا یعقوب کجاست؟
کنیسه عزرا یعقوب در منطقه ۱۲ شهر تهران و در بافت تاریخی محله عودلاجان قرار دارد. آدرس دقیق این مکان در خیابان مصطفی خمینی (سیروس سابق)، کوچه زمردی و انتهای بن‌بست چهارم است.
چگونه میتوانیم از کنیسه عزرا یعقوب بازدید کنیم؟
دربهای کنیسه عزرا یعقوب برای بازدید عموم باز نیست. برای بازدید از کنیسه باید با تورهای گردشگری تهران یا عودلاجان همراه شوید یا از انجمن کلیمیان ایران مجوز بگیرید.
جاهای دیدنی نزدیک به کنیسه عزرا یعقوب کدامند؟
کنیسه عزرا یعقوب در محله عودلاجان قرار دارد و شما میتوانید از همه جاهای دیدنی این منطقه ازجمله خانه کاظمی، بازارچه عودلاجان و حمام نواب دیدن کنید.
کنیسه چیست و به چه مکانی گفته می‌شود؟
کنیسه عبادتگاه و محل برگزاری مراسم مذهبی و تجمعات یهودیان (کلیمیان) است. طبق قوانین شریعت یهود (هلاخا)، اگر حداقل ۱۰ فرد یهودی دور هم جمع شوند، امکان نیایش دسته‌جمعی در آن مکان فراهم می‌شود.
یک دیدگاه
بگو که صهیونیستی که دلت برای کنیسه تنگ شده و گر نه کدوم خری دلش برای کنیسه تنگ میشه این همه جای درست و حسابی داره تهران و ایران